Krzywoprzysięstwo to potoczne określenie składania fałszywych zeznań. W polskim Kodeksie karnym podstawowym przepisem jest art. 233, który penalizuje zarówno świadome zeznawanie nieprawdy, jak i zatajenie prawdy w zeznaniu mającym służyć za dowód w postępowaniu sądowym albo innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy.
Krzywoprzysięstwo – co to?
Fałszywe zeznania popełnia osoba, która składając zeznanie mające służyć za dowód, zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę. Odpowiedzialność dotyczy postępowania sądowego oraz innych postępowań prowadzonych na podstawie ustawy.
Jaka kara grozi za fałszywe zeznania?
od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności
Jest to stosunkowo surowa sankcja, ponieważ fałszywe zeznania godzą w prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i mogą prowadzić do błędnych rozstrzygnięć dotyczących innych osób.
Czy każde nieprawdziwe zdanie przed sądem jest przestępstwem?
Nie. Art. 233 § 2 wprowadza istotny warunek. Osoba przyjmująca zeznanie musi – działając w ramach swoich uprawnień – uprzedzić zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania albo odebrać od niego przyrzeczenie.
Odpowiedzialności z art. 233 § 1 nie analizuje się w oderwaniu od tego, w jakim charakterze dana osoba była przesłuchiwana i czy dopełniono wymaganych formalności.
Kłamstwo a zatajenie prawdy
Przestępstwo może polegać zarówno na aktywnym podaniu nieprawdziwej informacji, jak i na świadomym pominięciu istotnej prawdy w sytuacji, w której świadek ma obowiązek zeznawać zgodnie z prawdą.
Nie chodzi przy tym o zwykłą pomyłkę pamięciową. Odpowiedzialność karna wymaga świadomego zachowania sprawcy.
Świadek, podejrzany i oskarżony – ważna różnica
Osoba podejrzana lub oskarżona korzysta z prawa do obrony i składa wyjaśnienia, a nie zeznania świadka. Może odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania. Dlatego jej sytuacji nie można utożsamiać z odpowiedzialnością świadka z art. 233 § 1.
Inaczej wygląda sytuacja świadka, który ma obowiązek mówić prawdę, chyba że przysługuje mu ustawowe prawo odmowy zeznań albo odpowiedzi na konkretne pytanie.
Fałszywe zeznania z obawy przed odpowiedzialnością
Art. 233 § 1a przewiduje odrębny, łagodniejszy typ czynu. Jeżeli świadek kłamie lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub osobie najbliższej, grozi mu:
Prawo odmowy zeznań i odpowiedzi na pytanie
Przepisy procesowe chronią m.in. osoby najbliższe oskarżonemu oraz osoby, które odpowiedzią na pytanie mogłyby narazić siebie lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Art. 233 § 3 przewiduje, że nie podlega karze za czyn z § 1a osoba, która składa fałszywe zeznania, nie wiedząc o przysługującym jej prawie odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania.
Fałszywa opinia biegłego
| Zachowanie | Sankcja |
|---|---|
| Fałszywe zeznania świadka – § 1 | 6 miesięcy–8 lat pozbawienia wolności. |
| Fałszywe zeznania z obawy przed odpowiedzialnością – § 1a | 3 miesiące–5 lat. |
| Fałszywa opinia, ekspertyza lub tłumaczenie biegłego, rzeczoznawcy lub tłumacza – § 4 | 1–10 lat. |
| Nieumyślna fałszywa opinia narażająca interes publiczny na istotną szkodę – § 4a | Do 3 lat. |
Fałszywe oświadczenie – kiedy także grozi art. 233?
Art. 233 § 6 nakazuje odpowiednio stosować przepisy o fałszywych zeznaniach do osoby składającej fałszywe oświadczenie, ale tylko wtedy, gdy konkretny przepis ustawy pozwala odebrać takie oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Nie każde nieprawdziwe oświadczenie składane w urzędzie jest więc automatycznie przestępstwem z art. 233.
Czy można uniknąć kary po sprostowaniu zeznań?
Art. 233 § 5 daje sądowi możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia, jeżeli:
- fałszywa wypowiedź dotyczyła okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albo
- sprawca dobrowolnie sprostował fałszywe zeznanie, opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie, zanim zapadło choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie.
Przepis daje sądowi możliwość złagodzenia odpowiedzialności. Nie oznacza automatycznej bezkarności w każdym przypadku dobrowolnej korekty zeznań.
Krzywoprzysięstwo a fałszywe oskarżenie
To dwa różne przestępstwa. Jeżeli ktoś przed organem ścigania lub orzekającym fałszywie oskarża konkretną osobę o przestępstwo, wykroczenie lub przewinienie dyscyplinarne, może odpowiadać również z art. 234 k.k. Ten przepis jest niezależny od odpowiedzialności za fałszywe zeznania.
Czy „nie pamiętam” może być fałszywym zeznaniem?
Jeżeli świadek rzeczywiście czegoś nie pamięta, powinien tak powiedzieć. Jeżeli jednak świadomie twierdzi, że nie pamięta okoliczności, które w rzeczywistości pamięta, aby je ukryć, zachowanie może zostać ocenione jako zatajenie prawdy. Wymaga to jednak udowodnienia umyślności.
Jak wygląda postępowanie o fałszywe zeznania?
Informacja o możliwym krzywoprzysięstwie może ujawnić się już w toku głównej sprawy – np. gdy zeznania są sprzeczne z nagraniami, dokumentami lub innymi dowodami. Sam fakt, że dwóch świadków przedstawia różne wersje, nie oznacza jednak automatycznie, że jeden z nich popełnił przestępstwo.
Organ ścigania musi wykazać, że konkretna osoba świadomie podała nieprawdę lub świadomie zataiła prawdę.
FAQ
Jaka kara grozi za krzywoprzysięstwo?
Za podstawowy typ fałszywych zeznań z art. 233 § 1 grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
Czy fałszywe zeznania to także przemilczenie prawdy?
Tak. Art. 233 obejmuje zarówno zeznawanie nieprawdy, jak i zatajenie prawdy.
Czy oskarżony odpowiada za kłamstwo tak jak świadek?
Nie. Oskarżony składa wyjaśnienia i korzysta z prawa do obrony, w tym prawa do odmowy składania wyjaśnień. Jego pozycja procesowa jest inna niż świadka.
Czy sprostowanie fałszywych zeznań pomaga?
Tak. Dobrowolne sprostowanie przed rozstrzygnięciem sprawy może pozwolić sądowi nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia.
Czy każdy fałszywy dokument w urzędzie to art. 233?
Nie. § 6 dotyczy oświadczeń składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej wtedy, gdy możliwość odebrania takiego oświadczenia wynika z ustawy.
Podstawa prawna
- Kodeks karny – art. 233 i art. 234; tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 1342.
- Kodeks postępowania karnego – przepisy o prawach i obowiązkach świadka, prawie odmowy zeznań i prawie odmowy odpowiedzi na pytanie.
„Krzywoprzysięstwo” jest określeniem potocznym; Kodeks karny posługuje się pojęciem fałszywych zeznań.
