Obowiązki pracodawcy – wszystko, co warto wiedzieć – SzukajRadcy.pl

Obowiązki pracodawcy – wszystko, co warto wiedzieć

Obowiązki pracodawcy wynikają przede wszystkim z Kodeksu pracy, a ich podstawowy katalog zawiera art. 94. Obejmują jednak znacznie więcej: od rekrutacji, przez bezpieczeństwo i higienę pracy, wynagrodzenie i czas pracy, po wydanie świadectwa pracy i obowiązki wobec ZUS i urzędu skarbowego. Część obowiązków zależy od liczby zatrudnionych osób.

Ten przewodnik prowadzi przez obowiązki pracodawcy krok po kroku, według etapów zatrudnienia. Omawiamy też zmiany, które obowiązują od przełomu 2025 i 2026 r.

W skrócie

  • Rekrutacja: obowiązek informowania kandydata o wynagrodzeniu, zakaz pytania o jego dotychczasowe zarobki, niedyskryminujące ogłoszenia.
  • Przed dopuszczeniem do pracy: umowa albo pisemne potwierdzenie jej warunków, wstępne badania lekarskie, szkolenie BHP.
  • W ciągu 7 dni: informacja o warunkach zatrudnienia i zgłoszenie pracownika do ZUS.
  • W trakcie zatrudnienia: terminowe wynagrodzenie, ewidencja czasu pracy, urlopy, bezpieczne warunki pracy, przeciwdziałanie mobbingowi i dyskryminacji, dokumentacja pracownicza.
  • Przy zakończeniu pracy: świadectwo pracy, ekwiwalent za niewykorzystany urlop.
  • Od 50 pracowników: m.in. regulamin pracy, regulamin wynagradzania, ZFŚS i procedura zgłoszeń dla sygnalistów.

Ogólny katalog obowiązków pracodawcy (art. 94 Kodeksu pracy)

Art. 94 Kodeksu pracy zawiera podstawowy katalog obowiązków. Pracodawca jest obowiązany w szczególności:

  1. zaznajamiać pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy i ich podstawowymi uprawnieniami,
  2. organizować pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy oraz osiąganie przez pracowników wysokiej wydajności i jakości pracy,
  3. przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu,
  4. zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz prowadzić systematyczne szkolenia w zakresie BHP,
  5. terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie,
  6. ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych,
  7. zaspokajać w miarę posiadanych środków socjalne potrzeby pracowników,
  8. stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników i wyników ich pracy,
  9. prowadzić i przechowywać dokumentację pracowniczą,
  10. wpływać na kształtowanie zasad współżycia społecznego w zakładzie pracy.

Odrębnie art. 94³ zobowiązuje pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi. Pozostałe obowiązki wynikają z dalszych przepisów Kodeksu pracy i ustaw szczególnych. Omawiamy je poniżej.

Obowiązki na etapie rekrutacji

Informacja o wynagrodzeniu dla kandydata

Od 24 grudnia 2025 r. pracodawca musi przekazać kandydatowi informację o wynagrodzeniu: jego początkowej wysokości albo przedziale, opartym na obiektywnych, neutralnych płciowo kryteriach. Musi też wskazać odpowiednie postanowienia układu zbiorowego lub regulaminu wynagradzania, jeśli pracodawca je stosuje.

Informację przekazuje się w formie papierowej lub elektronicznej, z takim wyprzedzeniem, by kandydat mógł się z nią zapoznać przed negocjacjami. Może się ona znaleźć np. w ogłoszeniu o pracy albo zostać przekazana przed rozmową kwalifikacyjną.

Zakaz pytania o dotychczasowe wynagrodzenie

Pracodawca nie może żądać od kandydata informacji o jego wynagrodzeniu w obecnym ani w poprzednich miejscach pracy.

Niedyskryminujące ogłoszenia

Ogłoszenia o naborze i nazwy stanowisk muszą być neutralne pod względem płci, a cała rekrutacja musi przebiegać w sposób niedyskryminujący.

Jakich danych można żądać od kandydata

Od kandydata pracodawca może żądać tylko danych wskazanych w Kodeksie pracy (art. 22¹):

  • imienia (imion) i nazwiska,
  • daty urodzenia,
  • danych kontaktowych wskazanych przez kandydata,
  • wykształcenia, kwalifikacji zawodowych i przebiegu dotychczasowego zatrudnienia, jeśli są niezbędne do wykonywania pracy na danym stanowisku.

Żądanie innych danych, np. o stanie cywilnym czy planach rodzinnych, jest niedopuszczalne.

Obowiązki przed dopuszczeniem do pracy

Zanim pracownik rozpocznie pracę, pracodawca musi spełnić trzy obowiązki.

1. Umowa o pracę lub potwierdzenie jej warunków

Umowę o pracę zawiera się w postaci papierowej lub elektronicznej. Jeśli umowa nie została zawarta w tej formie, pracodawca musi przed dopuszczeniem pracownika do pracy potwierdzić mu na piśmie lub elektronicznie ustalenia co do stron umowy, jej rodzaju i warunków (art. 29 § 2 Kodeksu pracy).

2. Wstępne badania lekarskie

Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku (art. 229 Kodeksu pracy). Pracodawca wydaje skierowanie na badania i ponosi ich koszt.

3. Szkolenie BHP

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez przeszkolenia w zakresie BHP (art. 237³ Kodeksu pracy). Szkolenie wstępne obejmuje instruktaż ogólny i stanowiskowy. W trakcie zatrudnienia trzeba zapewniać szkolenia okresowe.

Obowiązki w pierwszych dniach zatrudnienia

ObowiązekTermin
Informacja o warunkach zatrudnienia: m.in. o normie czasu pracy, przerwach, odpoczynku, urlopie, okresie wypowiedzenia, składnikach wynagrodzenia, szkoleniach7 dni od dopuszczenia do pracy (art. 29 § 3 Kodeksu pracy)
Zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS7 dni od dnia zatrudnienia
Założenie akt osobowych pracownikaod początku zatrudnienia
Zapoznanie z regulaminem pracy, jeśli pracodawca go maprzed rozpoczęciem pracy
Udostępnienie tekstu przepisów o równym traktowaniu (art. 94¹ Kodeksu pracy)w formie przyjętej u pracodawcy, np. pisemnej informacji lub w intranecie

Wynagrodzenie

Pracodawca ma obowiązek:

  • wypłacać wynagrodzenie co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie (art. 85 Kodeksu pracy),
  • wypłacić je nie później niż 10. dnia następnego miesiąca kalendarzowego,
  • wypłacać je na rachunek płatniczy pracownika, chyba że pracownik złożył wniosek o wypłatę do rąk własnych,
  • zapewnić wynagrodzenie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, proporcjonalnie przy niepełnym etacie,
  • wypłacać dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej,
  • przestrzegać zasady równego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości.

Nieterminowa wypłata wynagrodzenia to jedno z najczęstszych naruszeń stwierdzanych przez Państwową Inspekcję Pracy. Uporczywe uchybianie temu obowiązkowi może być podstawą do rozwiązania umowy przez pracownika bez wypowiedzenia z winy pracodawcy.

Czas pracy i jego ewidencja

Pracodawca musi przestrzegać przepisów o czasie pracy, w szczególności:

  • normy czasu pracy: co do zasady 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy,
  • odpoczynku: co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie i co najmniej 35 godzin w każdym tygodniu,
  • limitu nadgodzin: co do zasady 150 godzin w roku kalendarzowym, chyba że układ zbiorowy, regulamin pracy lub umowa o pracę przewidują inny limit,
  • przerw w pracy: co najmniej 15 minut przy dobowym wymiarze czasu pracy wynoszącym co najmniej 6 godzin.

Pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję czasu pracy każdego pracownika (art. 149 Kodeksu pracy), w tym pracy w godzinach nadliczbowych, w nocy, w niedziele i święta.

Urlopy

Pracodawca musi:

  • udzielać urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni (staż poniżej 10 lat) albo 26 dni (co najmniej 10 lat stażu). Do stażu wlicza się m.in. okresy nauki,
  • udzielać urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Zaległy urlop trzeba udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku,
  • ustalać plan urlopów albo uzgadniać terminy urlopów z pracownikami,
  • uwzględniać urlop na żądanie: do 4 dni w roku, w ramach przysługującego urlopu,
  • udzielać urlopów związanych z rodzicielstwem: macierzyńskiego, ojcowskiego, rodzicielskiego, wychowawczego, a także zwolnień od pracy, np. opieki nad dzieckiem czy urlopu opiekuńczego.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan BHP w zakładzie pracy (art. 207 Kodeksu pracy). Oznacza to m.in. obowiązek:

  • oceny ryzyka zawodowego na każdym stanowisku i informowania pracowników o tym ryzyku,
  • zapewnienia szkoleń BHP: wstępnych i okresowych,
  • kierowania pracowników na badania lekarskie: wstępne, okresowe i kontrolne,
  • zapewnienia środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego, jeśli wymaga tego rodzaj pracy,
  • ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz ich dokumentowania,
  • zapewnienia pierwszej pomocy i wyznaczenia osób do jej udzielania.

Zakres obowiązków organizacyjnych zależy od wielkości zakładu:

Liczba pracownikówObowiązek
do 100zadania służby BHP można powierzyć pracownikowi albo, przy spełnieniu warunków, wykonywać samodzielnie. Można też zlecić je specjaliście spoza zakładu
powyżej 100obowiązek utworzenia służby BHP
powyżej 250obowiązek powołania komisji BHP

Równe traktowanie, dyskryminacja i mobbing

Pracodawca ma obowiązek równo traktować pracowników w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania i dostępu do szkoleń. Nie może ich różnicować ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, orientację seksualną czy rodzaj umowy (art. 18³ᵃ i nast. Kodeksu pracy).

Odrębnie pracodawca musi przeciwdziałać mobbingowi (art. 94³ Kodeksu pracy). W praktyce oznacza to m.in. wprowadzenie procedury antymobbingowej, szkolenia i reagowanie na zgłoszenia.

Pracownik, wobec którego naruszono zasadę równego traktowania albo który doznał mobbingu, może dochodzić odszkodowania, a w przypadku mobbingu także zadośćuczynienia za krzywdę.

Dokumentacja pracownicza i dane osobowe

Pracodawca ma obowiązek:

  • prowadzić akta osobowe każdego pracownika oraz inną dokumentację pracowniczą, np. ewidencję czasu pracy i dokumentację płacową,
  • przechowywać dokumentację przez 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy ustał. Dotyczy to pracowników zatrudnionych od 1 stycznia 2019 r. Dla wcześniej zatrudnionych obowiązują dłuższe okresy przechowywania, chyba że pracodawca złożył do ZUS raport informacyjny,
  • przetwarzać dane osobowe zgodnie z RODO: tylko w niezbędnym zakresie, w sposób bezpieczny i z przekazaniem pracownikom wymaganych informacji.

Praca zdalna, monitoring i kontrola trzeźwości

Praca zdalna

Jeśli pracodawca dopuszcza pracę zdalną, musi stosować przepisy Kodeksu pracy o pracy zdalnej (art. 67¹⁸ i nast.). Oznacza to m.in.:

  • określić zasady pracy zdalnej w porozumieniu ze związkami zawodowymi, w regulaminie albo w poleceniu lub porozumieniu z pracownikiem,
  • pokrywać koszty związane z pracą zdalną, np. przez ekwiwalent lub ryczałt,
  • zapewnić narzędzia pracy i zasady BHP przy pracy zdalnej,
  • uwzględniać wnioski uprzywilejowanych pracowników, np. rodziców dzieci do 4. roku życia czy pracownic w ciąży, chyba że praca zdalna jest niemożliwa ze względu na organizację lub rodzaj pracy,
  • umożliwiać pracę zdalną okazjonalną: do 24 dni w roku kalendarzowym, na wniosek pracownika.

Monitoring

Monitoring wizyjny lub monitoring poczty służbowej jest dopuszczalny tylko w celach i na zasadach określonych w Kodeksie pracy (art. 22² i 22³). Pracodawca musi poinformować o nim pracowników z wyprzedzeniem i wskazać jego cel, zakres oraz sposób stosowania.

Kontrola trzeźwości

Pracodawca może prowadzić prewencyjną kontrolę trzeźwości pracowników (art. 22¹ᶜ Kodeksu pracy), jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia lub mienia. Zasady takiej kontroli muszą być określone w regulaminie pracy, układzie zbiorowym albo obwieszczeniu.

Obowiązki wobec ZUS, urzędu skarbowego i PPK

  • ZUS: zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń w ciągu 7 dni, comiesięczne obliczanie, potrącanie i odprowadzanie składek oraz przekazywanie raportów.
  • Urząd skarbowy: pobieranie i odprowadzanie zaliczek na podatek dochodowy. Do końca lutego pracodawca musi przekazać pracownikowi i urzędowi skarbowemu informację PIT-11 za poprzedni rok.
  • PPK: pracodawca ma obowiązek zawrzeć umowę o zarządzanie i prowadzenie pracowniczych planów kapitałowych oraz zapisywać do nich uprawnionych pracowników, chyba że złożą deklarację rezygnacji. Pracodawca odprowadza wpłaty podstawowe, w tym wpłaty finansowane przez siebie.

Obowiązki zależne od liczby pracowników

ObowiązekOd ilu pracowników
Regulamin pracyobowiązkowo od 50. Przy 20–49, jeśli wnioskuje o to związek zawodowy
Regulamin wynagradzaniaobowiązkowo od 50, jeśli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym. Przy 20–49 na wniosek związku zawodowego
Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS)obowiązkowo od 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Mniejsi pracodawcy na zasadach określonych w ustawie
Procedura zgłoszeń wewnętrznych (sygnaliści)od 50 osób wykonujących pracę zarobkową
Służba BHPpowyżej 100 pracowników
Komisja BHPpowyżej 250 pracowników

Obowiązki przy zakończeniu zatrudnienia

Pracodawca musi:

  • wydać świadectwo pracy w dniu, w którym ustaje stosunek pracy. Jeśli nie jest to możliwe, musi w ciągu 7 dni przesłać je pracownikowi albo osobie upoważnionej lub doręczyć w inny sposób (art. 97 Kodeksu pracy),
  • wypłacić ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
  • rozliczyć wynagrodzenie i inne należności,
  • wyrejestrować pracownika z ZUS w ciągu 7 dni,
  • przy wypowiedzeniu umowy na czas nieokreślony lub rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia: wskazać przyczynę rozwiązania umowy i pouczyć pracownika o prawie odwołania do sądu pracy,
  • przestrzegać zasad ochrony przed wypowiedzeniem, np. wobec pracownic w ciąży, pracowników w wieku przedemerytalnym czy przebywających na urlopach związanych z rodzicielstwem.

Nowe obowiązki: jawność wynagrodzeń i staż pracy

Stan prawny na październik 2026 r.

Jawność wynagrodzeń w rekrutacji (od 24 grudnia 2025 r.)

Pracodawca musi informować kandydatów o wynagrodzeniu i nie może pytać ich o dotychczasowe zarobki. Ogłoszenia i nazwy stanowisk muszą być neutralne płciowo. Szczegóły opisujemy w sekcji o rekrutacji.

Te zmiany to część wdrażania unijnej dyrektywy o przejrzystości wynagrodzeń. Kolejne obowiązki, m.in. raportowanie luki płacowej przez większych pracodawców, mają zostać wprowadzone odrębną ustawą.

Nowe zasady liczenia stażu pracy (od 2026 r.)

Ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 1423) rozszerzyła katalog okresów wliczanych do stażu pracy, od którego zależą m.in. wymiar urlopu, dodatki stażowe i okres wypowiedzenia. Do stażu wlicza się teraz m.in.:

  • okresy prowadzenia działalności gospodarczej, za które opłacano składki,
  • okresy wykonywania umowy zlecenia i innych umów o świadczenie usług, a także umowy agencyjnej,
  • okresy pracy zarobkowej za granicą na innej podstawie niż stosunek pracy.

Nowe przepisy obowiązują:

  • od 1 stycznia 2026 r. u pracodawców z sektora finansów publicznych,
  • od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców.

Pracownik potwierdza takie okresy przede wszystkim zaświadczeniem z ZUS. Pracodawca musi je uwzględnić przy ustalaniu uprawnień zależnych od stażu.

Co grozi za naruszenie obowiązków

Za naruszanie praw pracownika pracodawcy grozi odpowiedzialność na kilku płaszczyznach:

  • odpowiedzialność wykroczeniowa (art. 281–283 Kodeksu pracy), czyli grzywna nakładana m.in. przez inspektora pracy, np. za niewypłacanie wynagrodzenia, nieprowadzenie ewidencji czasu pracy, niewydanie świadectwa pracy czy naruszenie przepisów BHP,
  • odpowiedzialność cywilna, czyli roszczenia pracownika przed sądem pracy, np. o zaległe wynagrodzenie, odszkodowanie za dyskryminację lub mobbing czy przywrócenie do pracy,
  • odpowiedzialność karna w poważniejszych przypadkach, np. złośliwego lub uporczywego naruszania praw pracownika albo narażenia go na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia,
  • decyzje i nakazy Państwowej Inspekcji Pracy, np. nakaz wypłaty wynagrodzenia czy usunięcia uchybień BHP.

Kiedy warto skorzystać z pomocy radcy prawnego

Prawo pracy zmienia się często, a błędy pracodawcy mogą kosztować wiele, zarówno finansowo, jak i wizerunkowo. Pomoc radcy prawnego jest szczególnie przydatna przy:

  • tworzeniu dokumentacji: regulaminu pracy, regulaminu wynagradzania, procedury antymobbingowej, procedury dla sygnalistów, zasad pracy zdalnej i monitoringu,
  • dostosowaniu do nowych przepisów, np. jawności wynagrodzeń czy nowych zasad liczenia stażu,
  • rozwiązywaniu umów o pracę, zwłaszcza z pracownikami objętymi szczególną ochroną,
  • kontroli PIP i odpowiedzi na wystąpienia oraz nakazy inspektora,
  • sporach przed sądem pracy, np. o mobbing, dyskryminację, nadgodziny czy przywrócenie do pracy.

W wyszukiwarce szukajradcy.pl znajdziesz radców prawnych z Twojego miasta, którzy zajmują się prawem pracy, zarówno po stronie pracodawców, jak i pracowników.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są podstawowe obowiązki pracodawcy?
Podstawowy katalog zawiera art. 94 Kodeksu pracy. Należą do niego m.in. zapewnienie bezpiecznych warunków pracy, terminowa wypłata wynagrodzenia, przeciwdziałanie dyskryminacji i mobbingowi, prowadzenie dokumentacji pracowniczej oraz stosowanie obiektywnych kryteriów oceny pracowników.

Co pracodawca musi zrobić przed dopuszczeniem pracownika do pracy?
Zawrzeć umowę o pracę albo potwierdzić jej warunki na piśmie lub elektronicznie, skierować pracownika na wstępne badania lekarskie i przeprowadzić szkolenie BHP.

Ile pracodawca ma czasu na zgłoszenie pracownika do ZUS?
7 dni od dnia zatrudnienia.

Do kiedy pracodawca musi wypłacić wynagrodzenie?
Co najmniej raz w miesiącu, nie później niż 10. dnia następnego miesiąca kalendarzowego.

Kiedy pracodawca musi mieć regulamin pracy?
Obowiązkowo przy co najmniej 50 pracownikach. Przy 20–49 pracownikach, jeśli wnioskuje o to związek zawodowy.

Czy pracodawca może zapytać kandydata o jego obecne zarobki?
Nie. Od 24 grudnia 2025 r. pracodawca nie może żądać takich informacji. Musi natomiast sam poinformować kandydata o oferowanym wynagrodzeniu.

Czy umowa zlecenia wlicza się do stażu pracy?
Tak, według nowych przepisów okresy wykonywania umowy zlecenia wliczają się do stażu pracy. W sektorze finansów publicznych od 1 stycznia 2026 r., a u pozostałych pracodawców od 1 maja 2026 r. Potwierdza się je zaświadczeniem z ZUS.

Kiedy pracodawca musi wydać świadectwo pracy?
W dniu, w którym ustaje stosunek pracy. Jeśli nie jest to możliwe, w ciągu 7 dni musi je przesłać pracownikowi lub doręczyć w inny sposób.

Jak długo trzeba przechowywać dokumentację pracowniczą?
Dla pracowników zatrudnionych od 1 stycznia 2019 r. przez 10 lat od końca roku, w którym ustał stosunek pracy.

Od ilu pracowników trzeba mieć procedurę dla sygnalistów?
Od 50 osób wykonujących pracę zarobkową.

Podstawa prawna i źródła

Akty prawne

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – m.in. art. 18³ᵃ i nast., 22¹, 22¹ᶜ, 22², 29, 67¹⁸ i nast., 77², 85, 94, 94¹, 94³, 97, 104, 128 i nast., 149, 151, 154, 168, 171, 207, 229, 237³, 237¹¹, 237¹², 281–283
  • Ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 1423) – zaliczanie okresów do stażu pracy
  • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
  • Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych
  • Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych
  • Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO)
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 w sprawie przejrzystości wynagrodzeń
Autor Artykułu:
Data utworzenia:
27 października 2026

Sorry, no posts matched your criteria.