Koszty sądowe to opłaty i wydatki, które ponosi się w związku z postępowaniem przed sądem. W sprawach o zapłatę opłata zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł obowiązuje opłata stała od 30 zł do 1000 zł, a powyżej 20 000 zł opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości, nie więcej niż 100 000 zł. W wielu sprawach, np. o rozwód, stwierdzenie nabycia spadku czy zasiedzenie, obowiązują stałe stawki.
Wyjaśniamy, ile wynoszą opłaty sądowe w najczęstszych sprawach, kto jest zwolniony od kosztów, kiedy opłata wraca i kto ostatecznie ponosi koszty procesu.
Stan prawny: ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.), według stanu na październik 2026 r. Wysokość opłat może się zmieniać po nowelizacjach. Przed złożeniem pisma sprawdź aktualne przepisy albo zapytaj w biurze podawczym sądu.
W skrócie
- Koszty sądowe to opłaty (np. od pozwu, apelacji, wniosku) i wydatki (np. wynagrodzenie biegłych, koszty świadków i tłumaczy).
- Sprawy o zapłatę do 20 000 zł: opłata stała od 30 zł do 1000 zł.
- Powyżej 20 000 zł: 5% wartości przedmiotu sporu, maksymalnie 100 000 zł.
- Rozwód i separacja: 600 zł. Stwierdzenie nabycia spadku: 100 zł. Zasiedzenie nieruchomości: 2000 zł.
- Postępowanie nakazowe i EPU: 1/4 zwykłej opłaty od pozwu.
- Zwolnienia: m.in. sprawy o alimenty, ustalenie ojcostwa, pozwy pracowników. Każdy może też wnioskować o zwolnienie, jeśli nie stać go na koszty.
- Zwrot opłaty: m.in. przy wczesnej ugodzie, cofnięciu pozwu czy rozwodzie bez orzekania o winie.
- Zasada końcowa: koszty procesu co do zasady zwraca strona przegrywająca.
Co obejmują koszty sądowe
Zgodnie z ustawą koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki:
- opłaty uiszcza się od pism wnoszonych do sądu, np. pozwu, wniosku, apelacji czy zażalenia. Mogą być stałe, stosunkowe, podstawowe albo tymczasowe,
- wydatki to m.in. wynagrodzenie i zwrot kosztów biegłych, należności świadków, koszty tłumaczy i ogłoszeń.
Do uiszczenia kosztów sądowych jest obowiązana strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie albo powodujące wydatki.
Koszty sądowe to co innego niż koszty procesu. Te ostatnie obejmują także np. wynagrodzenie pełnomocnika czy koszty dojazdu strony na rozprawę. Zasady ich zwrotu opisujemy dalej.
Opłaty w sprawach o zapłatę (prawa majątkowe)
W sprawach o prawa majątkowe, np. o zapłatę, odszkodowanie czy zwrot pieniędzy, wysokość opłaty zależy od wartości przedmiotu sporu, czyli kwoty, której dochodzisz.
Opłata stała do 20 000 zł
| Wartość przedmiotu sporu | Opłata |
| do 500 zł | 30 zł |
| ponad 500 zł do 1500 zł | 100 zł |
| ponad 1500 zł do 4000 zł | 200 zł |
| ponad 4000 zł do 7500 zł | 400 zł |
| ponad 7500 zł do 10 000 zł | 500 zł |
| ponad 10 000 zł do 15 000 zł | 750 zł |
| ponad 15 000 zł do 20 000 zł | 1000 zł |
Opłata stosunkowa powyżej 20 000 zł
Powyżej 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej jednak niż 100 000 zł.
Przykład: pozew o zapłatę 60 000 zł oznacza opłatę 3000 zł (5% × 60 000 zł).
W niektórych sprawach ustawa przewiduje szczególne stałe stawki, np. w niektórych sporach dotyczących umów bankowych zawartych z konsumentami.
Gdy wartości nie da się ustalić
Jeżeli w chwili wniesienia pisma nie da się ustalić wartości przedmiotu sporu, przewodniczący pobiera opłatę tymczasową w wysokości od 30 zł do 2000 zł. Opłatę ostateczną określa sąd w orzeczeniu kończącym sprawę, ale nie może ona przekroczyć 5000 zł.
Opłata minimalna i zaokrąglanie
Opłata podstawowa wynosi 30 zł i jest jednocześnie minimalną opłatą od pisma, chyba że przepis stanowi inaczej. Końcówkę opłaty zaokrągla się w górę do pełnego złotego.
Opłaty od apelacji, zażalenia, sprzeciwu i zarzutów
| Pismo | Opłata |
| Apelacja, skarga kasacyjna | jak od pozwu, według wartości przedmiotu zaskarżenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej |
| Sprzeciw od wyroku zaocznego | 1/2 opłaty od pozwu |
| Zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym | 3/4 opłaty od pozwu, a gdy nakaz wydano przeciwko konsumentowi, nie więcej niż 750 zł |
| Zażalenie, interwencja uboczna | 1/5 opłaty od pozwu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej |
Opłata wyliczona jako ułamek nie może być niższa niż 30 zł.
Postępowanie nakazowe i elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU)
W postępowaniu nakazowym oraz w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU) opłata od pozwu wynosi 1/4 opłaty obliczonej według zasad ogólnych, nie mniej niż 30 zł. W EPU wydatki ponosi Skarb Państwa.
Przykład: pozew w EPU o 60 000 zł to 750 zł opłaty zamiast 3000 zł.
To ważny argument za wyborem tych trybów w sprawach o zapłatę, w których dłużnik nie kwestionuje długu.
Opłaty w sprawach rodzinnych
| Sprawa | Opłata |
| Rozwód | 600 zł |
| Separacja | 600 zł |
| Ochrona dóbr osobistych | 600 zł |
| Ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, unieważnienie małżeństwa | 200 zł |
| Zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa, unieważnienie uznania dziecka | 200 zł |
| Rozwiązanie przysposobienia, ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd | 200 zł |
| Ustalenie ojcostwa lub macierzyństwa (i roszczenia z tym związane) | zwolnienie z mocy ustawy |
| Alimenty – dla strony dochodzącej alimentów oraz pozwanego w sprawie o ich obniżenie | zwolnienie z mocy ustawy |
Przy rozwodzie lub separacji bez orzekania o winie, na zgodny wniosek stron, sąd po uprawomocnieniu się wyroku zwraca połowę opłaty, czyli 300 zł. Jeśli małżonkowie się pojednają i pozew zostanie cofnięty w pierwszej instancji, sąd zwraca całą opłatę.
W sprawie rozwodowej, w której sąd zasądza alimenty na rzecz małżonka, orzeka o eksmisji albo dzieli majątek wspólny, pobiera się dodatkowo opłaty przewidziane dla tych roszczeń.
Opłaty w sprawach spadkowych i dotyczących nieruchomości
| Sprawa | Opłata |
| Stwierdzenie nabycia spadku | 100 zł |
| Zabezpieczenie spadku, spis inwentarza, przyjęcie lub odrzucenie spadku przed sądem | 100 zł od każdego wniosku |
| Dział spadku | 500 zł, a przy zgodnym projekcie działu 300 zł |
| Dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności | 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 600 zł |
| Zniesienie współwłasności | 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 300 zł |
| Zasiedzenie własności nieruchomości | 2000 zł |
| Zasiedzenie służebności gruntowej | 200 zł |
| Opróżnienie lokalu (eksmisja), naruszenie posiadania | 200 zł |
| Uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej | 200 zł |
Jeśli kilka wniosków spadkowych, np. o stwierdzenie nabycia spadku i o zabezpieczenie spadku, znajduje się w jednym piśmie, opłatę pobiera się od każdego z nich osobno.
Wniosek zgodny, czyli składany przez wszystkich uczestników z jednakowym projektem podziału, jest wyraźnie tańszy.
Sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
- Pracownik nie płaci za pozew przeciwko pracodawcy, niezależnie od wartości sporu, bo jest zwolniony od kosztów z mocy ustawy.
- Apelacja przy wysokich kwotach: gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 50 000 zł, zarówno pracownik, jak i pracodawca płacą opłatę od apelacji, liczoną od nadwyżki ponad 50 000 zł.
- Pracodawca w sprawach z zakresu prawa pracy płaci opłatę podstawową (30 zł) od apelacji, zażalenia i skargi kasacyjnej.
- Wydatki obciążające pracownika w toku sprawy ponosi tymczasowo Skarb Państwa.
- Odwołanie od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych jest wolne od kosztów sądowych.
Inne częste opłaty
| Pismo | Opłata |
| Wniosek o uzasadnienie wyroku (lub postanowienia co do istoty sprawy) | 100 zł |
| Wniosek o uzasadnienie innego postanowienia lub zarządzenia | 30 zł |
| Wniosek o zabezpieczenie (udzielenie, zmiana, uchylenie) | 100 zł |
| Wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego złożony przed wniesieniem pozwu | 1/4 opłaty od pozwu |
| Wniosek o zabezpieczenie zgłoszony w pozwie | bez opłaty |
| Skarga na czynności komornika | 50 zł |
| Wniosek o wezwanie świadka, biegłego lub strony złożony po zatwierdzeniu planu rozprawy | 100 zł od każdej osoby |
Opłata od wniosku o uzasadnienie wyroku jest zaliczana na poczet opłaty od apelacji. Jeśli wniesiesz apelację, zapłacisz za nią odpowiednio mniej.
Pełnomocnictwo: jeżeli działasz przez pełnomocnika, np. radcę prawnego, do pierwszego pisma dołącza się dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pobiera ją gmina, a nie sąd.
Wydatki: biegli, świadkowie, tłumacze
Oprócz opłat w trakcie sprawy mogą pojawić się wydatki, np.:
- wynagrodzenie biegłych i zwrot ich kosztów,
- koszty opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów w sprawach rodzinnych,
- należności świadków, np. zwrot kosztów podróży czy utraconego zarobku,
- koszty tłumaczy,
- koszty ogłoszeń oraz mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.
Strona, która wnosi o przeprowadzenie dowodu związanego z wydatkami, np. dowodu z opinii biegłego, musi zwykle wpłacić zaliczkę w wyznaczonym przez sąd terminie. W sprawach z opinią biegłego to często najwyższa pozycja kosztów.
Zwolnienie od kosztów sądowych
Zwolnienie z mocy ustawy
Niektóre osoby i sprawy są zwolnione od kosztów sądowych automatycznie, bez składania wniosku. Dotyczy to m.in.:
- strony dochodzącej ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych,
- strony dochodzącej alimentów oraz strony pozwanej w sprawie o obniżenie alimentów,
- pracownika wnoszącego pozew przeciwko pracodawcy, z zastrzeżeniem opłaty od apelacji przy sporach powyżej 50 000 zł,
- strony wnoszącej odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, np. od decyzji ZUS,
- strony wnoszącej o uznanie postanowień umownych za niedozwolone,
- osoby doznającej przemocy domowej w sprawach z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej,
- osoby wnoszącej pozew o rentę z tytułu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo po śmierci osoby bliskiej,
- strony w sprawach związanych z ochroną zdrowia psychicznego.
Zwolnienie na wniosek
Każda osoba fizyczna może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wniosku trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone według urzędowego wzoru.
Kilka zasad:
- sąd rozpoznaje wniosek w terminie 7 dni od jego złożenia lub uzupełnienia braków,
- zwolnienie może być całkowite lub częściowe, np. tylko od opłaty od pozwu albo od określonej części kosztów,
- jeśli stronę reprezentuje radca prawny lub adwokat, a do wniosku nie dołączono oświadczenia, wniosek zostaje zwrócony bez wezwania do uzupełnienia,
- osoba prawna lub inna jednostka może uzyskać zwolnienie, jeśli wykaże, że nie ma wystarczających środków. Spółki muszą dodatkowo wykazać, że ich wspólnicy nie mogą zasilić ich majątku,
- za podanie nieprawdy w oświadczeniu grożą poważne konsekwencje, a sąd może cofnąć zwolnienie,
- zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia ze zwrotu kosztów przeciwnikowi, jeśli przegrasz sprawę.
Razem z wnioskiem o zwolnienie można złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, np. radcy prawnego.
Kiedy sąd zwraca opłatę
Sąd z urzędu zwraca opłatę w wielu sytuacjach. Najważniejsze z nich:
| Sytuacja | Zwrot |
| pismo zwrócone z powodu braków formalnych | cała opłata |
| pismo cofnięte lub odrzucone przed wysłaniem odpisu pozostałym stronom | cała opłata |
| ugoda przed rozpoczęciem rozprawy w pierwszej instancji | cała opłata od pisma wszczynającego postępowanie |
| cofnięcie pozwu o rozwód lub separację wskutek pojednania stron w pierwszej instancji | cała opłata |
| ugoda przed mediatorem zawarta po rozpoczęciu rozprawy | 3/4 opłaty |
| ugoda w postępowaniu o zawezwanie do próby ugodowej | 3/4 opłaty |
| pismo cofnięte przed rozpoczęciem posiedzenia, na które skierowano sprawę | 1/2 opłaty |
| ugoda sądowa zawarta po rozpoczęciu rozprawy | 1/2 opłaty |
| rozwód lub separacja na zgodny wniosek, bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku | 1/2 opłaty od pozwu |
W niektórych przypadkach zwracaną kwotę obniża się o opłatę minimalną (30 zł). Roszczenie o zwrot opłaty przedawnia się po 3 latach.
Ugoda opłaca się więc także finansowo: im wcześniej zostanie zawarta, tym większa część opłaty wraca.
Kto ostatecznie płaci koszty procesu
Opłatę od pozwu płaci ten, kto wnosi pismo. Po zakończeniu sprawy sąd rozstrzyga jednak, kto ponosi koszty procesu:
- zasada odpowiedzialności za wynik: strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, w tym opłaty, wydatki i wynagrodzenie pełnomocnika według stawek z przepisów (art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego),
- częściowa wygrana: koszty rozdziela się stosunkowo albo wzajemnie znosi (art. 100 Kodeksu postępowania cywilnego),
- wyjątkowe przypadki: sąd może nie obciążać strony przegrywającej kosztami w całości lub w części, np. ze względu na jej trudną sytuację (art. 102 Kodeksu postępowania cywilnego),
- koszty nieuiszczone: jeśli strona była zwolniona od kosztów, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę może obciążyć nimi przeciwnika, jeśli ten przegrał.
Jak i kiedy zapłacić opłatę sądową
- Termin: opłatę uiszcza się przy wnoszeniu pisma. Jeśli pismo nie jest opłacone, sąd wzywa do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu pisma.
- Sposób: przelewem na rachunek bankowy właściwego sądu, w kasie sądu albo elektronicznie przez systemy płatności sądowych. W tytule przelewu podaj sygnaturę sprawy, jeśli jest, oraz rodzaj pisma.
- Dowód wpłaty: dołącz go do pisma.
Uwaga: nieopłacone środki zaskarżenia wnoszone przez profesjonalnego pełnomocnika, czyli radcę prawnego lub adwokata, podlegają szczególnym, surowszym zasadom.
Kiedy warto skorzystać z pomocy radcy prawnego
Przy kosztach sądowych łatwo o kosztowne błędy. Radca prawny pomoże:
- prawidłowo określić wartość przedmiotu sporu i obliczyć opłatę, bo błąd może skutkować zwrotem pisma,
- wybrać najtańszy tryb, np. EPU albo postępowanie nakazowe, jeśli to możliwe,
- przygotować wniosek o zwolnienie od kosztów z rzetelnym oświadczeniem majątkowym,
- ocenić ryzyko kosztów przegranej, czyli ile zapłacisz przeciwnikowi, jeśli sąd oddali powództwo,
- wynegocjować ugodę, która pozwoli odzyskać całą opłatę lub jej część.
W wyszukiwarce szukajradcy.pl znajdziesz radców prawnych z Twojego miasta, którzy prowadzą sprawy cywilne, rodzinne, spadkowe i z zakresu prawa pracy.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje pozew o zapłatę?
Do 20 000 zł obowiązuje opłata stała od 30 zł do 1000 zł, zależnie od kwoty. Powyżej 20 000 zł płacisz 5% dochodzonej kwoty, maksymalnie 100 000 zł.
Ile kosztuje pozew o rozwód?
600 zł. Tyle samo kosztuje pozew o separację.
Czy można odzyskać część opłaty za rozwód?
Tak. Jeśli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca połowę opłaty, czyli 300 zł. Przy cofnięciu pozwu wskutek pojednania zwraca całą opłatę.
Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w sądzie?
100 zł od wniosku.
Ile kosztuje zasiedzenie nieruchomości?
2000 zł od wniosku.
Ile kosztuje apelacja?
Co do zasady tyle samo co pozew, czyli według wartości przedmiotu zaskarżenia.
Czy pozew o alimenty jest płatny?
Nie. Strona dochodząca alimentów jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolniony jest też pozwany w sprawie o obniżenie alimentów.
Czy pracownik płaci za pozew przeciwko pracodawcy?
Nie, pozew pracownika jest zwolniony od kosztów z mocy ustawy. Opłata pojawia się dopiero przy apelacji w sporach o wartości powyżej 50 000 zł i jest liczona od nadwyżki ponad tę kwotę.
Ile kosztuje odwołanie od decyzji ZUS?
Odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych jest wolne od kosztów sądowych.
Jak uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych?
Złożyć wniosek wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu. Sąd rozpoznaje wniosek w ciągu 7 dni.
Czy dostanę zwrot opłaty, jeśli zawrę ugodę?
Tak. Przy ugodzie przed rozpoczęciem rozprawy sąd zwraca całą opłatę, przy ugodzie przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy 3/4 opłaty, a przy ugodzie sądowej po rozpoczęciu rozprawy połowę.
Ile kosztuje pozew w EPU?
1/4 zwykłej opłaty od pozwu, nie mniej niż 30 zł.
Kto płaci koszty sądowe po przegranej?
Co do zasady strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi koszty procesu, w tym opłaty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika.
Podstawa prawna i źródła
Akty prawne
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.) – m.in. art. 2, 5, 13, 14, 15, 18, 19, 20, 21, 25, 25b, 26, 27, 34a, 35, 36, 39, 40, 41, 49, 51, 68, 69, 79, 81, 95, 96, 97, 98b, 100–103
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – art. 98, 100, 102, 130
- Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej
