„Kancelaria prawna” nie jest w Polsce jedną odrębną formą prawną uregulowaną w jednej ustawie. To określenie organizacyjne i rynkowe. Konkretne zasady funkcjonowania zależą przede wszystkim od tego, kto świadczy pomoc prawną – adwokat, radca prawny, spółka zawodowa czy inny przedsiębiorca oferujący usługi prawne.
Kancelaria prawna – według jakich przepisów funkcjonuje?
Kancelaria prowadzona przez adwokata lub radcę prawnego działa przede wszystkim na podstawie Prawa o adwokaturze albo ustawy o radcach prawnych, a także zasad etyki zawodowej, przepisów o dopuszczalnych formach wykonywania zawodu oraz ogólnych regulacji dotyczących przedsiębiorców i świadczenia usług.
Czy „kancelaria prawna” to forma prawna?
Nie. Sama nazwa „kancelaria prawna” nie mówi jeszcze, czy mamy do czynienia z jednoosobową działalnością radcy prawnego, kancelarią adwokacką, spółką partnerską, spółką jawną czy innym podmiotem świadczącym usługi związane z prawem.
Chronione są natomiast tytuły zawodowe „adwokat” i „radca prawny”. Posługiwanie się nimi jest związane z uzyskaniem uprawnień zawodowych i wpisem na odpowiednią listę samorządu.
Na jakiej podstawie działa kancelaria adwokacka?
Prawo o adwokaturze wskazuje, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, w szczególności udzielaniu porad, sporządzaniu opinii i projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami.
Adwokat może wykonywać zawód m.in. w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim oraz w dopuszczonych przez ustawę spółkach zawodowych. Ustawa określa również, kto może być wspólnikiem takich spółek i że ich działalność jest związana ze świadczeniem pomocy prawnej.
Na jakiej podstawie działa kancelaria radcy prawnego?
Ustawa o radcach prawnych określa zasady wykonywania zawodu radcy prawnego i organizację samorządu zawodowego. Radca może wykonywać zawód m.in. w kancelarii radcy prawnego, w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej oraz w dopuszczonych spółkach.
Do typowych form należą spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna – przy spełnieniu warunków dotyczących wspólników lub komplementariuszy. Wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek zawodowych jest świadczenie pomocy prawnej.
Najważniejsze akty prawne dla kancelarii
| Regulacja | Co reguluje? |
|---|---|
| Prawo o adwokaturze | Zasady wykonywania zawodu adwokata, formy praktyki, tajemnicę zawodową, samorząd i odpowiedzialność dyscyplinarną. |
| Ustawa o radcach prawnych | Zasady wykonywania zawodu radcy prawnego, formy wykonywania zawodu, niezależność, tajemnicę i samorząd zawodowy. |
| Kodeks spółek handlowych | Organizację spółek, w których może działać kancelaria, w szczególności spółek partnerskich, jawnych, komandytowych i komandytowo-akcyjnych. |
| Kodeks cywilny | Umowy z klientami, odpowiedzialność kontraktową, pełnomocnictwa i ogólne zasady świadczenia usług. |
| Kodeksy postępowania | Zasady reprezentacji klientów przed sądami i organami oraz wymogi dotyczące pełnomocników i obrońców. |
| RODO i ustawa o ochronie danych osobowych | Przetwarzanie danych klientów, przeciwników procesowych, świadków, pracowników i innych osób. |
| Przepisy AML | W określonych rodzajach czynności prawnych adwokaci i radcowie są instytucjami obowiązanymi na zasadach przewidzianych w ustawie AML. |
Tajemnica zawodowa
Tajemnica jest jednym z fundamentów działalności profesjonalnej kancelarii. Zarówno adwokat, jak i radca prawny mają ustawowy obowiązek zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych przy świadczeniu pomocy prawnej. Obowiązek co do zasady nie jest ograniczony w czasie.
Może obejmować także dokumenty, informacje o sprawie, strategię, dane klienta i inne informacje uzyskane w związku ze świadczeniem pomocy prawnej, z wyjątkami wynikającymi wprost z ustaw.
Ubezpieczenie OC kancelarii
Adwokaci i radcowie prawni wykonujący zawód podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej na zasadach określonych w ich ustawach i przepisach wykonawczych. Ubezpieczenie służy ochronie w przypadku szkód powstałych przy wykonywaniu czynności zawodowych.
Etyka zawodowa i reklama
Ustawy zawodowe nie są jedynymi regułami. Adwokaci i radcowie podlegają kodeksom etyki uchwalanym przez ich samorządy. Regulacje te dotyczą m.in. niezależności, konfliktu interesów, relacji z klientem, wynagrodzenia, tajemnicy oraz sposobu informowania o działalności zawodowej.
Czy każdy może otworzyć „kancelarię prawną”?
Rynek usług prawnych nie jest w Polsce w całości zastrzeżony wyłącznie dla adwokatów i radców prawnych. Osoba bez tych tytułów może prowadzić określoną działalność doradczą, ale nie może bez uprawnień posługiwać się chronionym tytułem zawodowym ani wykonywać czynności zastrzeżonych przez przepisy dla profesjonalnych pełnomocników lub osób o określonych kwalifikacjach.
Samo użycie określenia „kancelaria prawna” nie powoduje, że jej właściciel staje się adwokatem lub radcą prawnym ani nabywa prawa do występowania jako profesjonalny pełnomocnik tam, gdzie ustawa wymaga takich kwalifikacji.
Umowa z klientem
Relację kancelarii z klientem określa umowa o świadczenie pomocy prawnej lub inna właściwa umowa cywilnoprawna. Powinna jasno określać zakres zlecenia, wynagrodzenie, sposób komunikacji, ewentualne koszty dodatkowe oraz zasady wypowiedzenia współpracy.
W przypadku klientów będących konsumentami zastosowanie mogą mieć również przepisy konsumenckie, w szczególności przy zawieraniu umów na odległość.
Kancelaria a AML
Adwokat lub radca prawny nie jest „instytucją obowiązaną” w każdej sprawie. Obowiązki AML aktualizują się przy określonych czynnościach wymienionych w ustawie, np. przy pomocy w planowaniu lub przeprowadzaniu konkretnych transakcji majątkowych czy korporacyjnych. Ustawa przewiduje jednocześnie wyjątki związane z ustalaniem sytuacji prawnej klienta lub jego obroną i reprezentacją w postępowaniu.
FAQ
Czy kancelaria prawna musi być spółką?
Nie. Adwokat lub radca prawny może prowadzić także indywidualną kancelarię, a ustawy przewidują ponadto konkretne dopuszczalne formy spółek.
Czy kancelaria działa na podstawie jednej ustawy?
Nie. Zastosowanie ma zestaw regulacji zależny od formy kancelarii, zawodu osób świadczących pomoc i rodzaju usług.
Czy nazwa „kancelaria prawna” oznacza, że pracują tam adwokaci lub radcowie?
Nie zawsze. Warto sprawdzić osoby świadczące usługę i ich wpis na listę właściwego samorządu.
Czy prawnik w kancelarii musi zachować tajemnicę?
Adwokat i radca prawny podlegają szczególnej ustawowej tajemnicy zawodowej. Zakres obowiązków innych osób może wynikać z innych podstaw prawnych i umownych.
Podstawy prawne
- Ustawa z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze.
- Ustawa z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
- Kodeks spółek handlowych i Kodeks cywilny.
- RODO i ustawa o ochronie danych osobowych.
- Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
- Kodeks Etyki Adwokackiej oraz Kodeks Etyki Radcy Prawnego.
