Prowizja, opłata przygotowawcza, ubezpieczenie, „pakiet szybkiej decyzji” – przy pożyczkach, zwłaszcza pozabankowych, koszty poza odsetkami potrafią być wyższe niż same odsetki. Prawo wyznacza jednak ich górną granicę. Pożyczkodawca nie może żądać więcej, niż pozwala ustawa. Postanowienia umowy przewidujące wyższe koszty nie wiążą konsumenta w części przekraczającej limit.
Wyjaśniamy, jakie limity obowiązują, jak samodzielnie je obliczyć i co zrobić, jeśli pożyczkodawca je przekroczył.
W skrócie
- Dwa limity: koszty pożyczki to odsetki i koszty pozaodsetkowe. Każda z tych grup ma własny limit.
- Limit kosztów pozaodsetkowych: przy kredycie konsumenckim wynosi 10% kwoty kredytu + 10% kwoty kredytu za każdy rok spłaty. Łącznie te koszty nigdy nie mogą przekroczyć 45% kwoty kredytu.
- Pożyczki na krócej niż 30 dni: koszty pozaodsetkowe mogą wynieść najwyżej 5% kwoty.
- Odsetki maksymalne: oprocentowanie nie może przekroczyć dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego w skali roku.
- Przekroczenie limitu: koszty ponad limit nie należą się pożyczkodawcy. Naruszenie limitu uprawnia też do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
Koszty odsetkowe i pozaodsetkowe – co to jest?
Odsetki to wynagrodzenie za korzystanie z pożyczonych pieniędzy, wyliczane według oprocentowania.
Pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek. Należą do nich m.in.:
- prowizje i opłaty przygotowawcze,
- opłaty za rozpatrzenie wniosku lub „szybką wypłatę”,
- koszty ubezpieczeń i usług dodatkowych związanych z umową,
- opłaty za obsługę pożyczki, w tym w domu klienta,
- wynagrodzenie pośredników.
To właśnie koszty pozaodsetkowe były w przeszłości głównym źródłem bardzo wysokich kosztów pożyczek, dlatego ustawodawca objął je odrębnym limitem.
Limit pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego
Limit wynika z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Obejmuje kredyty i pożyczki udzielane konsumentom przez banki, instytucje pożyczkowe i innych kredytodawców, w tym kredyty ratalne.
Kredyty i pożyczki spłacane w okresie co najmniej 30 dni
Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu (MPKK) oblicza się według wzoru:
MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)
gdzie:
- K to całkowita kwota kredytu, czyli kwota pożyczona, bez kosztów,
- n to okres spłaty w dniach,
- R to liczba dni w roku.
Niezależnie od wyniku wzoru koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu.
Kredyty i pożyczki spłacane w okresie krótszym niż 30 dni
MPKK = K × 5%
Przykłady wyliczenia limitu
| Kwota pożyczki | Okres spłaty | Wyliczenie | Maksymalne koszty pozaodsetkowe |
| 1 000 zł | 14 dni | 1 000 zł × 5% | 50 zł |
| 5 000 zł | 1 rok | 500 zł + 500 zł | 1 000 zł |
| 5 000 zł | 2 lata | 500 zł + 1 000 zł | 1 500 zł |
| 5 000 zł | 4 lata | 500 zł + 2 000 zł = 2 500 zł, ale limit 45% | 2 250 zł |
Do tego dochodzą odsetki, które mają własny limit (o nim niżej).
Limit przy kolejnych pożyczkach i odroczeniu spłaty
Ustawa zapobiega obchodzeniu limitu przez tzw. rolowanie pożyczek:
- Kolejne pożyczki: jeśli pożyczkodawca albo podmiot z nim powiązany udziela konsumentowi, który nie spłacił w pełni poprzedniej pożyczki, kolejnych pożyczek w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej z nich, limit liczy się od kwoty pierwszej pożyczki, a koszty pozaodsetkowe wszystkich tych pożyczek się sumuje.
- Odroczenie spłaty: jeśli spłata zostaje odroczona w ciągu 120 dni od wypłaty, do kosztów pozaodsetkowych dolicza się wszystkie opłaty za odroczenie naliczone w tym okresie, a limit liczy się od kwoty wypłaconego kredytu.
Kiedy limit nie obowiązuje?
Limitu z art. 36a nie stosuje się do:
- kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (np. limitu w koncie) prowadzonym przez kredytodawcę,
- umowy o kartę kredytową, jeśli kredytodawca jest jednocześnie wydawcą karty.
W tych przypadkach nadal obowiązuje jednak limit odsetek maksymalnych.
Obecne limity wprowadziła ustawa antylichwiarska z 6 października 2022 r. Dotyczą umów zawartych po jej wejściu w życie, czyli od grudnia 2022 r. Do umów zawartych wcześniej stosuje się wcześniejsze, wyższe limity.
Limit z ustawy o kredycie konsumenckim nie obejmuje też pożyczek udzielanych przez osoby prywatne. Dla nich Kodeks cywilny przewiduje odrębny, niższy limit kosztów.
Odsetki maksymalne
Oprocentowanie pożyczki również ma górną granicę. Zgodnie z Kodeksem cywilnym maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych, czyli dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Jeśli umowa przewiduje wyższe odsetki, należą się odsetki maksymalne.
Stopa referencyjna NBP się zmienia, więc zmienia się też wysokość odsetek maksymalnych. Aktualną wartość warto sprawdzić na dzień zawarcia umowy.
Co zrobić, gdy pożyczkodawca przekroczył limit?
1. Sprawdź umowę i oblicz limit
Zsumuj wszystkie koszty pozaodsetkowe z umowy i harmonogramu: prowizje, opłaty, ubezpieczenia, usługi dodatkowe. Porównaj je z limitem obliczonym według wzoru. Pamiętaj o kosztach kolejnych pożyczek i odroczeń w okresie 120 dni.
2. Nadwyżka się nie należy
Pozaodsetkowe koszty kredytu nie należą się w części przekraczającej limit. Możesz odmówić zapłaty nadwyżki. Jeśli już ją zapłaciłeś, możesz żądać jej zwrotu.
3. Sprawdź możliwość sankcji kredytu darmowego
Przekroczenie limitu kosztów (naruszenie art. 36a–36c ustawy) należy do przypadków, w których konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego, czyli zwrócić sam kapitał, bez odsetek i innych kosztów. Na skorzystanie z niej obowiązuje termin, dlatego nie warto zwlekać.
4. Reklamacja, rzecznik, sąd
Jeśli pożyczkodawca nie uwzględni Twoich żądań:
- złóż reklamację;
- zwróć się do Rzecznika Finansowego albo miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów;
- dochodź roszczeń przed sądem. Jeśli pożyczkodawca pozwał Cię o zapłatę, podnieś w sprawie zarzut przekroczenia limitu.
Przy wyższych kwotach albo gdy pożyczkodawca kieruje sprawę do sądu lub windykacji, warto skorzystać z pomocy radcy prawnego.
Na co uważać przy pożyczkach pozabankowych?
- Rejestr: sprawdź, czy instytucja pożyczkowa jest wpisana do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego.
- Porównanie ofert: porównuj RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty, a nie tylko wysokość raty.
- Usługi dodatkowe: zwróć uwagę na ubezpieczenia i „pakiety” dodawane do umowy. Ich koszt też liczy się do limitu.
- Pożyczka na spłatę pożyczki: zachowaj ostrożność. Kolejne pożyczki w ciągu 120 dni są objęte wspólnym limitem, ale łatwo wpaść w spiralę zadłużenia.
- Wcześniejsza spłata: spłacając pożyczkę przed terminem, masz prawo do proporcjonalnego obniżenia kosztów.
Najczęściej zadawane pytania
Ile maksymalnie może kosztować pożyczka na rok?
Koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 20% kwoty pożyczki (10% + 10% za rok). Do tego dochodzą odsetki, ograniczone limitem odsetek maksymalnych.
Czy ubezpieczenie pożyczki wlicza się do limitu?
Tak, jeśli jest kosztem ponoszonym przez konsumenta w związku z umową o kredyt. Limit obejmuje wszystkie koszty poza odsetkami.
Czy limit kosztów dotyczy zakupów na raty?
Tak. Kredyt ratalny udzielony konsumentowi jest kredytem konsumenckim, więc obowiązują go te same limity.
Co, jeśli zapłaciłem już koszty ponad limit?
Nadwyżka nie należała się pożyczkodawcy, więc możesz żądać jej zwrotu. Warto też sprawdzić, czy przysługuje Ci sankcja kredytu darmowego.
Czy limit dotyczy debetu w koncie i karty kredytowej?
Limit kosztów pozaodsetkowych z ustawy o kredycie konsumenckim nie dotyczy kredytu w rachunku osobistym prowadzonym przez kredytodawcę ani karty kredytowej wydanej przez kredytodawcę. Obowiązuje jednak limit odsetek maksymalnych.
Czy limit dotyczy pożyczek zaciągniętych przed grudniem 2022 r.?
Nie. Do takich umów stosuje się limity obowiązujące w dniu ich zawarcia, które były wyższe.
Jeśli podejrzewasz, że pożyczkodawca naliczył koszty ponad limit, warto skonsultować umowę z radcą prawnym zajmującym się prawem konsumenckim i bankowym. Na szukajradcy.pl znajdziesz radców prawnych w swojej okolicy.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1362): art. 5 pkt 6a, art. 36a–36d, art. 45.
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795): art. 359 § 2¹–2².
- Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (Dz.U. z 2022 r. poz. 2339).
