Rok 2026 jest dla frankowiczów przełomowy. 7 sierpnia 2026 r. weszła w życie ustawa frankowa. Wprowadza ona m.in. wstrzymanie spłaty rat z mocy prawa na czas procesu. Równolegle Trybunał Sprawiedliwości UE wydał serię wyroków w polskich sprawach. Dotyczą one tego, jak strony rozliczają się po unieważnieniu umowy, kiedy przedawniają się roszczenia banku i od kiedy konsumentowi należą się odsetki. Wyjaśniamy, co to oznacza dla osób, które dopiero rozważają pozew, i dla tych, których sprawa już się toczy.
W skrócie
- Wstrzymanie rat z mocy prawa: raty są wstrzymane od doręczenia bankowi pozwu do prawomocnego zakończenia sprawy. Nie trzeba już wnosić o zabezpieczenie.
- Bez BIK i wypowiedzenia: w tym czasie bank nie może wypowiedzieć umowy z powodu niepłacenia rat ani zgłosić zaległości do BIK.
- Potrącenie: bank może w procesie bronić ważności umowy i jednocześnie, ewentualnie, potrącić swoje roszczenie o zwrot kapitału. TSUE postawił jednak warunki.
- Saldo czy dwie kondykcje: TSUE dopuścił oba sposoby rozliczenia. Wybór należy do polskich sądów, które muszą zapewnić konsumentowi pełną ochronę.
- Odsetki: należą się konsumentowi od doręczenia bankowi pisma, w którym wskazano konkretną kwotę żądania.
- Przedawnienie roszczenia banku: zaczyna biec od pierwszego zakwestionowania umowy przez konsumenta, np. w reklamacji.
- Bez zmian: bank nadal nie może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
Spis treści
- Co się zmieniło w 2026 r. – zestawienie
- Ustawa frankowa – co wprowadza
- Wyroki TSUE z 2026 r.
- Co się nie zmieniło
- Co zrobić w praktyce
- Ugoda czy proces?
- Kiedy warto skorzystać z pomocy radcy prawnego
- Najczęściej zadawane pytania
- Podstawa prawna i źródła
Co się zmieniło w 2026 r. – zestawienie
| Zagadnienie | Co obowiązuje teraz | Podstawa |
| Spłata rat w trakcie procesu | Wstrzymana z mocy prawa od doręczenia pozwu do prawomocnego zakończenia sprawy | ustawa frankowa, art. 3 |
| BIK i wypowiedzenie umowy | Bank nie może wypowiedzieć umowy ani zgłosić zaległości do BIK; wcześniejsze wpisy musi wycofać | ustawa frankowa, art. 3 |
| Potrącenie przez bank | Dopuszczalne jako zarzut ewentualny, pod warunkami | TSUE C-902/24 |
| Sposób rozliczenia | Teoria salda albo dwóch kondykcji – decyduje sąd krajowy | TSUE C-510/25 |
| Odsetki dla konsumenta | Od doręczenia pisma z konkretną kwotą | TSUE C-903/24 |
| Przedawnienie roszczenia banku | Biegnie od pierwszego zakwestionowania umowy przez konsumenta | TSUE C-261/25, uchwała SN III CZP 25/22 |
| Przerwanie przedawnienia | Przerywa je pozew banku lub oświadczenie konsumenta w procesie | TSUE C-752/24, C-901/24 |
| Aneks do umowy | Po unieważnieniu aneksu możliwy powrót do pierwotnych warunków, z zastrzeżeniami | TSUE C-246/25 |
Ustawa frankowa – co wprowadza od 7 sierpnia 2026 r.
Ustawa z 29 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 985) ma przyspieszyć rozpoznawanie spraw frankowych i uporządkować sytuację kredytobiorców w trakcie procesu. Skala problemu jest duża. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości za I kwartał 2026 r. sprawy frankowe stanowiły około jednej czwartej spraw cywilnych w toku w sądach okręgowych i około 70% w sądach apelacyjnych.
Kogo dotyczy ustawa
Ustawa obejmuje umowy kredytu i pożyczki hipotecznej denominowane lub indeksowane do franka szwajcarskiego, w których kredytobiorcą jest konsument. Dotyczy też spadkobierców kredytobiorcy oraz poręczycieli.
Wstrzymanie rat z mocy prawa
Do tej pory frankowicz, który chciał przestać płacić raty na czas procesu, musiał uzyskać zabezpieczenie od sądu. Teraz spłata rat jest wstrzymana z mocy samej ustawy: od doręczenia bankowi pozwu (albo pozwu wzajemnego) do prawomocnego zakończenia postępowania.
W tym okresie:
- niepłacenie rat nie jest naruszeniem umowy,
- bank nie może z tego powodu wypowiedzieć umowy,
- bank nie może przekazać informacji o zaległości do BIK, a wcześniejsze zgłoszenia musi wycofać w ciągu miesiąca,
- wnioski o zabezpieczenie polegające na wstrzymaniu rat przestają być potrzebne.
Sprawy w toku
Ustawa obejmuje także sprawy, które toczyły się już w dniu jej wejścia w życie. Jeżeli pozew doręczono bankowi wcześniej, wstrzymanie rat działa od 7 sierpnia 2026 r. Toczące się postępowania zabezpieczające zostały umorzone z mocy prawa.
Ustawa daje też Sądowi Najwyższemu możliwość uchylenia postanowienia o przyjęciu skargi kasacyjnej banku do rozpoznania.
Czego ustawa nie obejmuje
Przepisów ustawy nie stosuje się m.in. do:
- postępowań grupowych,
- postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych,
- spraw o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
- spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Zwrot połowy opłaty sądowej
Jeżeli pozew zostanie cofnięty w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, czyli do 7 lutego 2027 r., sąd zwraca połowę opłaty. Rozwiązanie ma zachęcać do kończenia sporów ugodą.
Wyroki TSUE z 2026 r. – co oznaczają dla frankowiczów
Wszystkie poniższe wyroki zapadły na pytania polskich sądów. Wiążą nie tylko w sprawach, w których je zadano. Wyznaczają kierunek dla wszystkich sądów orzekających w sprawach frankowych.
Potrącenie w trakcie procesu (C-902/24, 22 stycznia 2026 r.)
Banki często bronią w procesie ważności umowy, a jednocześnie na wypadek przegranej zgłaszają ewentualny zarzut potrącenia swojego roszczenia o zwrot kapitału. TSUE uznał to za dopuszczalne pod dwoma warunkami:
- roszczenie banku nie może być traktowane jako wymagalne, zanim sąd ustali nieważność umowy,
- uwzględnienie potrącenia nie może prowadzić do rozstrzygnięcia o kosztach procesu, które zniechęcałoby konsumenta do dochodzenia praw.
Trybunał dodał, że wezwanie banku do zwrotu kapitału nie wywołuje skutków, w tym odsetek, do czasu ustalenia nieważności umowy. Chodzi o wezwanie wysłane w okresie, gdy bank nadal twierdzi, że umowa jest ważna.
Przykład ze sprawy: kredyt z 2008 r. na 360 tys. zł, z którego kredytobiorcy spłacili ok. 327 tys. zł. Po potrąceniu kapitału bank miał do zapłaty ok. 41 tys. zł z odsetkami. Potrącenie znacząco zmienia więc kwotę, którą konsument faktycznie otrzymuje.
Saldo czy dwie kondykcje? (C-510/25, 10 września 2026 r.)
Po unieważnieniu umowy strony zwracają sobie świadczenia. Polskie sądy stosują dwa modele rozliczenia:
- Teoria dwóch kondykcji: każda strona ma odrębne roszczenie. Konsument żąda zwrotu wszystkich rat, bank zwrotu całego kapitału. Za tym modelem opowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 25/22.
- Teoria salda: sąd od razu kompensuje roszczenia. Konsumentowi należy się tylko nadwyżka wpłat ponad wypłacony kapitał.
TSUE orzekł, że prawo UE nie przesądza wyboru między tymi modelami. Sąd może z urzędu potrącić wzajemne roszczenia, jeśli pozwala mu na to prawo krajowe. Musi jednak:
- zapewnić konsumentowi odsetki za opóźnienie od nadwyżki ponad kapitał,
- uprzedzić konsumenta przed unieważnieniem umowy, że zamierza dokonać takiego potrącenia,
- rozstrzygnąć o kosztach tak, by nie zniechęcały konsumenta.
Trybunał sprostował też popularną interpretację wcześniejszego wyroku C-396/24. Wyrok ten nie nakazał stosowania teorii salda. Zabronił jedynie bankom żądania zwrotu całej nominalnej kwoty kredytu bez względu na to, ile konsument już spłacił.
Praktyka polskich sądów w tej kwestii nie jest jednolita. Przyjęty model wpływa na kwotę, którą konsument faktycznie otrzyma, i na wysokość odsetek.
Odsetki – trzeba podać konkretną kwotę (C-903/24, 11 czerwca 2026 r.)
TSUE uznał za zgodną z prawem UE polską praktykę, według której odsetki za opóźnienie należą się konsumentowi dopiero od doręczenia bankowi pisma, przedsądowego lub procesowego, wskazującego konkretną kwotę żądania. Według Trybunału nie jest to dla konsumenta nadmierne obciążenie. Zna on swoje wpłaty i może pobrać z banku zaświadczenie o spłaconych ratach.
Wniosek praktyczny: reklamacja z ogólnym żądaniem zwrotu wszystkich wpłat może oznaczać utratę odsetek za kilka miesięcy. Warto wskazać w niej dokładną kwotę.
Przedawnienie roszczeń banku (C-261/25, C-752/24, C-901/24, C-753/24)
Bank ma 3 lata na dochodzenie zwrotu kapitału, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 k.c.). Kluczowe jest, od kiedy ten termin liczyć i co go przerywa.
- Początek biegu (C-261/25, 2 lipca 2026 r.): termin może biec od dnia, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec banku postanowienia umowy. Trybunał wykluczył liczenie go od dnia wypłaty kredytu albo od wpisu podobnej klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych UOKiK. Do zakwestionowania umowy nie jest potrzebny pozew, wystarczy np. reklamacja. To samo wynika z uchwały SN III CZP 25/22.
- Pozew banku przerywa przedawnienie (C-752/24, 16 kwietnia 2026 r.): bank może pozwać o zwrot kapitału, zanim zakończy się sprawa o unieważnienie umowy. Sąd powinien jednak zadbać, by nie utrudniało to nadmiernie sytuacji konsumenta, np. przez zawieszenie postępowania z powództwa banku.
- Oświadczenie konsumenta przerywa przedawnienie (C-901/24, 16 kwietnia 2026 r.): przedawnienie przerywa też oświadczenie konsumenta złożone w procesie, że jest świadomy obowiązku zwrotu kapitału.
- Przedawnione roszczenie a zasady słuszności (C-753/24): w wyjątkowych przypadkach sąd może uwzględnić przedawnione roszczenie banku ze względów słuszności. Musi przy tym zachować ochronę, jaką prawo UE daje konsumentowi.
Aneks przewalutowujący (C-246/25, 30 kwietnia 2026 r.)
Sprawa dotyczyła kredytu udzielonego w złotych, który aneksem przekształcono w kredyt powiązany z frankiem. Jeżeli aneks okaże się nieważny, sąd może przywrócić pierwotne warunki umowy. Musi przy tym uwzględnić negatywne konsekwencje dla konsumenta i korzyści dla banku, tak by zapewnić rzeczywistą równowagę stron i odstraszający skutek ochrony konsumenckiej.
Co się nie zmieniło – fundamenty sporów frankowych
Nowe wyroki doprecyzowują zasady, ale ich nie odwracają. Nadal obowiązuje, że:
- Nie ma kursu zastępczego. Niedozwolonej klauzuli kursowej nie można zastąpić kursem średnim NBP ani innym kursem wynikającym z przepisów lub zwyczajów. Bez niej umowa co do zasady upada (uchwała SN III CZP 25/22).
- Bank nie dostaje wynagrodzenia za kapitał. Może żądać tylko zwrotu wypłaconej kwoty i odsetek ustawowych za opóźnienie od wezwania do zapłaty (TSUE C-520/21 i C-140/22, uchwała SN III CZP 25/22).
- Zarzut zatrzymania nie może pozbawiać konsumenta odsetek za opóźnienie (TSUE C-28/22).
- Bank nie może żądać całej nominalnej kwoty kredytu bez uwzględnienia tego, co konsument już spłacił (TSUE C-396/24).
- Decyduje wola konsumenta. Sąd musi rzetelnie poinformować go o skutkach unieważnienia, w tym o roszczeniach banku. Konsument może wtedy świadomie zdecydować, czy chce unieważnienia (TSUE C-6/22).
Co zrobić w praktyce
Jeśli dopiero rozważasz pozew:
- Zbierz umowę, wszystkie aneksy, regulamin i harmonogram spłat.
- Pobierz z banku zaświadczenie o wszystkich wpłatach. Jeśli część rat spłacałeś w CHF, poproś o zestawienie osobno w złotych i we frankach.
- W reklamacji lub wezwaniu do zapłaty podaj konkretną kwotę żądania. Od tego zależą odsetki.
- Zanotuj datę złożenia reklamacji. Od niej zaczyna biec przedawnienie roszczenia banku.
- Porównaj sumę swoich wpłat z wypłaconym kapitałem. Przy teorii salda ta różnica decyduje o tym, ile realnie odzyskasz.
Jeśli Twoja sprawa już się toczy:
- Raty są wstrzymane z mocy prawa od 7 sierpnia 2026 r. Jeśli pozew doręczono później, są wstrzymane od dnia doręczenia.
- Sprawdź, czy bank wycofał ewentualne wpisy w BIK.
- Licz się z tym, że bank może zgłosić ewentualny zarzut potrącenia albo osobno pozwać o zwrot kapitału.
- Omów z pełnomocnikiem, jaki model rozliczenia może przyjąć Twój sąd i jak wpłynie to na kwotę zasądzoną na Twoją rzecz.
Jeśli kredyt jest już spłacony: spór o unieważnienie umowy nadal jest możliwy. Raty nie są już problemem, kluczowe staje się rozliczenie wpłat i odsetek.
Ugoda czy proces?
Wiele banków proponuje frankowiczom ugody. Zwykle polegają one na przeliczeniu kredytu tak, jakby od początku był udzielony w złotych i oprocentowany według stawki referencyjnej powiększonej o marżę. Ugoda kończy spór szybciej, ale z reguły daje mniej niż wygrany proces. Kredyt nie znika, zmienia się tylko jego waluta i sposób oprocentowania.
Oceniając propozycję ugody, warto porównać:
- kwotę możliwą do odzyskania w procesie, z uwzględnieniem modelu rozliczenia i odsetek,
- przewidywany czas trwania sprawy w Twoim sądzie,
- warunki dalszego kredytu po ugodzie, w tym rodzaj wskaźnika oprocentowania. Więcej o tym piszemy w artykule o WIBOR po wyroku TSUE.
Jeżeli sprawa już się toczy, strony zawrą ugodę, a pozew zostanie cofnięty do 7 lutego 2027 r., sąd zwróci połowę opłaty od pozwu.
Kiedy warto skorzystać z pomocy radcy prawnego
Sprawy frankowe po wyrokach z 2026 r. wymagają starannego przygotowania. Trzeba m.in. wyliczyć kwotę do reklamacji, ocenić ryzyko przedawnienia roszczeń banku, zareagować na zarzut potrącenia i ocenić propozycję ugody. Radca prawny przeanalizuje umowę i aneksy, wyliczy roszczenie i oceni, jak w podobnych sprawach orzeka sąd właściwy dla Twojej sprawy.
W wyszukiwarce szukajradcy.pl znajdziesz radców prawnych z Twojego miasta, którzy zajmują się sprawami kredytów frankowych i prawem bankowym.
Jeśli masz także kredyt konsumencki, sprawdź, czy możesz skorzystać z sankcji kredytu darmowego. Piszemy o tym w osobnym artykule.
Najczęściej zadawane pytania
Czy po wejściu w życie ustawy frankowej muszę płacić raty w trakcie procesu?
Nie. Od doręczenia bankowi pozwu do prawomocnego zakończenia sprawy spłata rat jest wstrzymana z mocy prawa. Nie trzeba składać wniosku o zabezpieczenie.
Czy bank może wpisać mnie do BIK, jeśli nie płacę rat w czasie procesu?
Nie. W okresie wstrzymania bank nie może zgłosić zaległości do BIK, a wcześniejsze wpisy musi wycofać w ciągu miesiąca.
Czy bank może żądać ode mnie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?
Nie. Bank może żądać tylko zwrotu wypłaconego kapitału oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od wezwania do zapłaty. Wynika to z wyroków TSUE C-520/21 i C-140/22 oraz z uchwały SN III CZP 25/22.
Od kiedy biegnie przedawnienie roszczenia banku o zwrot kapitału?
Co do zasady od dnia, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował umowę wobec banku, np. w reklamacji. Termin wynosi 3 lata, a jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Ile odzyskam po unieważnieniu umowy?
To zależy m.in. od tego, czy sąd zastosuje teorię salda, czy dwóch kondykcji, oraz od tego, ile spłaciłeś w stosunku do wypłaconego kapitału. Według TSUE oba modele są dopuszczalne. Sąd musi jednak zapewnić konsumentowi odsetki od nadwyżki i nie obciążać go kosztami w sposób zniechęcający.
Od kiedy należą mi się odsetki od banku?
Od doręczenia bankowi pisma (reklamacji, wezwania lub pozwu), w którym wskazano konkretną kwotę żądania.
Czy ustawa frankowa dotyczy postępowań grupowych?
Nie. Ustawy nie stosuje się do postępowań grupowych ani do postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
Podstawa prawna i źródła
Akty prawne
- Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. 2026 poz. 985)
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (art. 118, 385¹, 405, 410, 455, 481, 498–499)
- Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Orzecznictwo Sądu Najwyższego
- Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22
Orzecznictwo TSUE (2026)
- Wyrok z 22 stycznia 2026 r., C-902/24 (Herchoski), ECLI:EU:C:2026:42
- Wyrok z 16 kwietnia 2026 r., C-752/24 (Jangielak), ECLI:EU:C:2026:307
- Wyrok z 16 kwietnia 2026 r., C-753/24 (Rzepacz), ECLI:EU:C:2026:308
- Wyrok z 16 kwietnia 2026 r., C-901/24 (Falucka)
- Wyrok z 30 kwietnia 2026 r., C-246/25 (Hańczynek), ECLI:EU:C:2026:362
- Wyrok z 11 czerwca 2026 r., C-903/24 (Zmarka), ECLI:EU:C:2026:481
- Wyrok z 2 lipca 2026 r., sprawy połączone C-261/25 i C-262/25 (Ścierbek), ECLI:EU:C:2026:537
- Wyrok z 10 września 2026 r., C-510/25 (Adazik), ECLI:EU:C:2026:745
Wcześniejsze orzecznictwo TSUE
- Wyrok z 16 marca 2023 r., C-6/22 (M.B. i in.)
- Wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21 (Bank M.)
- Wyrok z 7 grudnia 2023 r., C-140/22
- Wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-28/22
- Wyrok z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 (Lubreczlik)
Teksty wyroków TSUE są dostępne w wyszukiwarce InfoCuria na stronie Trybunału, po numerze sprawy. Uchwała SN jest dostępna w wyszukiwarce orzeczeń na stronie Sądu Najwyższego.
Dane statystyczne
- Ministerstwo Sprawiedliwości, dane o sprawach frankowych za I kwartał 2026 r.
