Fundacja jest osobą prawną utworzoną po to, by realizować wskazany przez fundatora cel społecznie lub gospodarczo użyteczny. Nie ma wspólników ani członków w takim znaczeniu jak spółka czy stowarzyszenie. Jej podstawą jest majątek przeznaczony na określony cel oraz statut określający sposób działania.
Fundacja – czym jest?
Fundacja może być ustanowiona dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej, np. ochrony zdrowia, nauki, oświaty, kultury, pomocy społecznej, ochrony środowiska czy zabytków.
Kto może założyć fundację?
Fundację może ustanowić osoba fizyczna niezależnie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania albo osoba prawna mająca siedzibę w Polsce lub za granicą. Siedziba fundacji powinna znajdować się w Polsce.
Akt fundacyjny
Oświadczenie o ustanowieniu fundacji składa się co do zasady w formie aktu notarialnego. Wyjątkiem jest ustanowienie fundacji w testamencie. Fundator wskazuje cel oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację.
Statut
Fundator ustala statut określający m.in. nazwę, siedzibę, majątek, cele, sposób działania, organizację zarządu oraz zasady powoływania jego członków. Statut jest podstawowym wewnętrznym aktem organizacyjnym fundacji.
Czy fundacja ma właściciela?
Nie w znaczeniu właściwym dla spółki. Po wniesieniu majątku do fundacji staje się on majątkiem osoby prawnej. Fundator nie posiada udziałów i nie może traktować majątku fundacji jak prywatnego rachunku.
Rejestracja
Fundacja uzyskuje osobowość prawną po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego. Dopiero od tego momentu działa jako odrębny podmiot prawa.
Zarząd fundacji
Fundacja musi posiadać zarząd. To zarząd prowadzi jej sprawy i reprezentuje fundację, chyba że szczególne kompetencje statut przyznaje innym organom.
Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, jeżeli statut to przewiduje, a działalność ma służyć realizacji celów fundacji. Majątek przeznaczony na działalność gospodarczą musi spełniać wymagania ustawy. Działalność odpłatna i działalność gospodarcza nie są tym samym.
Fundacja a stowarzyszenie
| Fundacja | Stowarzyszenie | |
|---|---|---|
| Podstawa | Majątek i cel fundatora | Ludzie zrzeszeni dla wspólnego celu |
| Członkowie | Brak członkostwa | Posiada członków |
| Najważniejszy organ | Zarząd | Walne zebranie i zarząd |
Fundacja a fundacja rodzinna
To dwa odrębne typy podmiotów. Klasyczna fundacja działa dla celów społecznie lub gospodarczo użytecznych. Fundacja rodzinna służy przede wszystkim gromadzeniu i zarządzaniu majątkiem rodzinnym oraz świadczeniom dla beneficjentów.
Nadzór nad fundacją
Fundacje podlegają nadzorowi przewidzianemu ustawą, wykonywanemu m.in. przez właściwego ministra lub starostę w zależności od zakresu działania i celu fundacji.
Likwidacja
Fundacja może zostać zlikwidowana m.in. po osiągnięciu celu albo wyczerpaniu środków finansowych i majątku, jeżeli statut i przepisy nie pozwalają na dalsze funkcjonowanie.
FAQ
Czy fundacja może zarabiać?
Tak, może prowadzić działalność gospodarczą, jeżeli przewiduje to statut i spełnione są wymagania ustawy.
Czy fundator jest właścicielem fundacji?
Nie. Fundacja jest odrębną osobą prawną.
Czy fundacja musi mieć zarząd?
Tak.
Czy fundacja może mieć jednego fundatora?
Tak.
Fundacja a działalność pożytku publicznego
Nie każda fundacja automatycznie jest organizacją pożytku publicznego. Status OPP uzyskuje się po spełnieniu dodatkowych wymagań ustawowych i odpowiednim wpisie do KRS. Dopiero wtedy organizacja może korzystać z właściwych dla OPP uprawnień, ale podlega też rozszerzonym obowiązkom sprawozdawczym i transparentności.
Majątek fundacji
Majątek fundacji może obejmować pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome i nieruchomości. Fundator decyduje, co przeznacza na realizację celu, ale po skutecznym wniesieniu składniki stają się majątkiem fundacji jako odrębnej osoby prawnej.
Czy fundator może być w zarządzie?
Tak, jeżeli statut taką możliwość przewiduje i nie zachodzą szczególne przeszkody. Ustawa nie wymaga pełnego oddzielenia fundatora od zarządu. W praktyce statut powinien jasno regulować zasady powoływania, odwoływania i reprezentacji.
Sprawozdawczość
Fundacja ma obowiązki sprawozdawcze wynikające z ustawy o fundacjach, przepisów rachunkowych i – zależnie od rodzaju działalności – także innych ustaw. Zakres obowiązków może być większy w przypadku działalności gospodarczej albo statusu OPP.
Darowizny i finansowanie
Fundacja może być finansowana z darowizn, dotacji, grantów, działalności odpłatnej lub gospodarczej. Każde źródło środków może podlegać innym zasadom podatkowym, rachunkowym i sprawozdawczym.
Podstawy prawne
- Ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach – tekst jednolity z uwzględnieniem zmian z 2026 r.
- Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym.
- Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – jeżeli fundacja prowadzi działalność pożytku publicznego.
