Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną po to, by gromadzić rodzinny majątek, zarządzać nim w interesie beneficjentów i spełniać na ich rzecz świadczenia. Nie jest odmianą zwykłej fundacji charytatywnej. To szczególna konstrukcja sukcesyjna wprowadzona ustawą z 26 stycznia 2023 r.
Fundacja rodzinna – czym jest?
Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz.
Kto może być fundatorem?
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Fundację można ustanowić w akcie założycielskim albo w testamencie. Fundacja ustanowiona w testamencie może mieć tylko jednego fundatora.
Minimalny fundusz założycielski
100 000 zł
Co najmniej taką wartość fundator wnosi na fundusz założycielski.
Beneficjent
Beneficjentem może być osoba fizyczna, a także organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Beneficjent może otrzymywać pieniądze, rzeczy, prawa albo korzystać z mienia fundacji zgodnie ze statutem i listą beneficjentów.
Organy fundacji rodzinnej
Podstawowym organem jest zarząd. Ustawa przewiduje również zgromadzenie beneficjentów. Rada nadzorcza jest obowiązkowa, gdy liczba beneficjentów przekracza ustawowy próg; w innych przypadkach może być ustanowiona fakultatywnie.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić firmę?
Tak, ale tylko w zakresie wskazanym w art. 5 ustawy. Może m.in. wynajmować i dzierżawić mienie, uczestniczyć w spółkach, nabywać i zbywać papiery wartościowe, udzielać określonych pożyczek czy prowadzić niektóre rodzaje działalności rolnej i leśnej.
Prowadzenie działalności wykraczającej poza ustawowy katalog może powodować niekorzystne skutki podatkowe.
Fundacja rodzinna a sukcesja
Konstrukcja pozwala oddzielić własność majątku od bieżących potrzeb poszczególnych członków rodziny. Zamiast dzielić przedsiębiorstwo lub pakiet udziałów między spadkobierców, można skoncentrować je w fundacji i określić zasady świadczeń w statucie.
Podatki
Fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT, ale ustawa przewiduje szczególny system opodatkowania. Wypłaty świadczeń i mienie wydawane przy rozwiązaniu fundacji podlegają szczególnym regułom CIT, a po stronie beneficjentów mogą powstawać skutki w PIT zależne m.in. od pokrewieństwa z fundatorem. Przy planowaniu fundacji nie należy opierać decyzji wyłącznie na ogólnej informacji o „zwolnieniu podatkowym”.
Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami?
Nie jest uniwersalnym narzędziem do ucieczki przed długami. Ustawa przewiduje odpowiedzialność fundacji za określone zobowiązania fundatora, w tym powstałe przed jej ustanowieniem, a czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli mogą podlegać innym mechanizmom ochrony.
Rejestr fundacji rodzinnych
Fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną po wpisie do Rejestru Fundacji Rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
FAQ
Czy fundacja rodzinna to zwykła fundacja?
Nie. Ma odrębny cel, ustawę i rejestr.
Ile trzeba wnieść?
Co najmniej 100 000 zł na fundusz założycielski.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, lecz tylko w ustawowo określonym zakresie.
Czy beneficjent musi być członkiem rodziny?
Nie zawsze; ustawa dopuszcza też inne osoby fizyczne oraz określone organizacje pożytku publicznego.
Statut fundacji rodzinnej
Statut określa m.in. nazwę, siedzibę, cele, beneficjentów lub sposób ich określenia, zasady spełniania świadczeń, czas trwania i organizację organów. To dokument kluczowy dla sukcesji, dlatego jego konstrukcja powinna przewidywać konflikty rodzinne, zmianę pokoleń, wypłaty oraz reguły kontroli nad majątkiem.
Lista beneficjentów
Zarząd prowadzi listę beneficjentów. Sam statut może nie ujawniać wszystkich szczegółów świadczeń publicznie, ale wewnętrzna dokumentacja fundacji musi pozwalać ustalić osoby uprawnione i zakres ich praw.
Zachowek a fundacja rodzinna
Wniesienie majątku do fundacji nie usuwa automatycznie problemu zachowku. Ustawa wprowadziła szczególne reguły dotyczące doliczania funduszu założycielskiego i świadczeń do substratu zachowku oraz możliwość odroczenia, rozłożenia na raty albo obniżenia świadczenia w określonych sytuacjach.
Rozwiązanie fundacji
Fundacja może zostać rozwiązana w sytuacjach przewidzianych ustawą i statutem. Po zakończeniu likwidacji pozostałe mienie przypada uprawnionym podmiotom zgodnie z ustawą i statutem, a wydanie mienia może rodzić skutki podatkowe.
Kiedy fundacja rodzinna ma sens?
Najczęściej wtedy, gdy rodzina posiada znaczący, zróżnicowany majątek lub firmę, która ma działać dłużej niż jedno pokolenie. Nie jest to jednak automatycznie najlepsza forma dla każdej rodziny – koszty obsługi, pełna księgowość, organy, podatki i ograniczony katalog działalności gospodarczej wymagają indywidualnej kalkulacji.
Podstawy prawne
- Ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej.
- Ustawa o CIT i ustawa o PIT – szczególne zasady podatkowe fundacji i beneficjentów.
