Urlop na żądanie pozwala pracownikowi wykorzystać do 4 dni urlopu wypoczynkowego w terminie, którego wcześniej nie trzeba wpisywać do planu urlopów. Choć Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek udzielenia takiego urlopu, orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza odmowę w wyjątkowych sytuacjach.
Urlop na żądanie – czy pracodawca może odmówić?
Tak, ale tylko wyjątkowo. Zasadą jest obowiązek udzielenia urlopu na żądanie. Odmowę mogą uzasadniać szczególne okoliczności, gdy wyjątkowy i zasługujący na ochronę interes pracodawcy rzeczywiście wymaga obecności konkretnego pracownika w pracy.
Ile dni urlopu na żądanie przysługuje?
maksymalnie 4 dni w roku kalendarzowym
Nie są to dodatkowe dni ponad urlop wypoczynkowy. Urlop na żądanie jest częścią przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego.
Podstawą jest art. 1672 Kodeksu pracy. Pracodawca ma udzielić na żądanie pracownika nie więcej niż czterech dni urlopu w roku, w terminie wskazanym przez pracownika.
Kiedy trzeba zgłosić urlop na żądanie?
Kodeks pracy stanowi, że żądanie należy zgłosić najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje przy tym, że co do zasady powinno to nastąpić przed godziną, o której pracownik miał rozpocząć pracę zgodnie z rozkładem czasu pracy.
W jakiej formie zgłosić urlop?
Przepisy nie wymagają jednej szczególnej formy. W zależności od zasad obowiązujących u pracodawcy może to być telefon, e-mail, wiadomość, system kadrowy albo wniosek. Najbezpieczniej korzystać z przyjętej w firmie procedury i zachować możliwość wykazania, kiedy żądanie zostało zgłoszone.
Kiedy pracodawca może odmówić?
Sąd Najwyższy wskazuje, że obowiązek udzielenia urlopu na żądanie nie jest absolutny. Odmowa może być uzasadniona szczególnymi okolicznościami, w których wyjątkowy interes pracodawcy wymaga obecności danego pracownika.
Nieobecność pracownika mogłaby realnie zagrozić bezpieczeństwu, ciągłości pracy albo poważnym interesom przedsiębiorstwa.
Sam niedobór personelu nie zawsze wystarczy, ale w nadzwyczajnej sytuacji może być jednym z istotnych elementów.
Urlopu wypoczynkowego nie udziela się np. na okres niezdolności do pracy z powodu choroby.
Pracodawca nie może traktować urlopu na żądanie tak, jak zwykłego wniosku urlopowego i odmawiać go wyłącznie dlatego, że wskazany termin jest dla niego niewygodny. Potrzebne są szczególne okoliczności.
Czy wystarczy wysłać SMS i nie przyjść do pracy?
To ryzykowne. W wyroku z 16 września 2008 r., II PK 26/08, Sąd Najwyższy wskazał, że rozpoczęcie urlopu na żądanie przed jego udzieleniem przez pracodawcę może zostać uznane za nieusprawiedliwioną nieobecność, a w określonych okolicznościach nawet za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
Nowsze orzecznictwo i stanowisko PIP uwzględniają również sytuacje, w których znaczenie może mieć sposób przyjęty u pracodawcy oraz brak reakcji na prawidłowo zgłoszone żądanie. Nie warto jednak zakładać, że samo jednostronne wysłanie wiadomości zawsze wystarczy.
Czy pracodawca może odmówić bez podania przyczyny?
Jeżeli odmowa ma być zgodna z wyjątkowym charakterem przewidzianym w orzecznictwie, powinna opierać się na rzeczywistych szczególnych okolicznościach. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia może mieć znaczenie w ewentualnym sporze o usprawiedliwienie nieobecności lub naruszenie praw pracownika.
Czy urlop na żądanie przechodzi na następny rok?
Niewykorzystany „limit na żądanie” nie tworzy w kolejnym roku puli ośmiu dni. Niewykorzystany urlop wypoczynkowy może stać się urlopem zaległym, ale szczególny tryb z art. 1672 nadal dotyczy maksymalnie czterech dni w danym roku kalendarzowym.
Urlop na żądanie a urlop z powodu siły wyższej
To dwie różne instytucje. Zwolnienie z powodu siły wyższej z art. 1481 k.p. dotyczy pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, gdy niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika. Ma własny limit i zasady wynagrodzenia. Nie należy go utożsamiać z czterema dniami urlopu na żądanie.
FAQ
Czy pracodawca musi dać urlop na żądanie?
Co do zasady tak. Odmowa jest dopuszczalna wyjątkowo, gdy szczególne okoliczności wymagają obecności pracownika.
Ile dni urlopu na żądanie mam w roku?
Maksymalnie 4 dni, w ramach przysługującego urlopu wypoczynkowego.
Czy mogę zgłosić urlop rano tego samego dnia?
Tak, najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, przy czym orzecznictwo wskazuje zasadniczo na zgłoszenie przed godziną rozpoczęcia pracy.
Czy mogę nie przyjść bez odpowiedzi pracodawcy?
Nie należy tego zakładać automatycznie. Samowolne rozpoczęcie urlopu może zostać ocenione jako nieusprawiedliwiona nieobecność.
Podstawy prawne i orzecznictwo
- Kodeks pracy – art. 1672 i przepisy o urlopie wypoczynkowym; tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 1245.
- Wyrok SN z 16 września 2008 r., II PK 26/08.
- Wyrok SN z 28 października 2009 r., II PK 123/09.
- Wyrok SN z 22 marca 2022 r., I PSKP 59/21.
- Państwowa Inspekcja Pracy – „Urlop na żądanie w orzecznictwie”, 10 czerwca 2026 r.
