Porzucenie samochodu czy innego pojazdu może wydawać się prostym rozwiązaniem problemu – np. starego, niesprawnego auta. W polskim systemie prawnym nie istnieje jednak instytucja „legalnego porzucenia pojazdu”. W praktyce pozostawienie pojazdu w miejscu publicznym pociąga za sobą istotne konsekwencje prawne i finansowe.
Pozostawienie pojazdu w złym stanie technicznym lub bez tablic rejestracyjnych może skutkować jego usunięciem przez gminę na koszt właściciela lub posiadacza. Koszty te obejmują zarówno transport pojazdu, jak i jego przechowywanie na parkingu strzeżonym.
Ponadto, w przypadku nieodebrania pojazdu w ustawowym terminie sześciu miesięcy, pojazd przechodzi na własność gminy z mocy ustawy, co oznacza utratę prawa własności przez dotychczasowego właściciela.
Z tego względu, pozostawienie pojazdu na drodze publicznej w stanie nieużywanym lub zdekompletowanym wiąże się z pełną odpowiedzialnością właściciela – zarówno finansową, jak i majątkową i nie może być traktowane jako sposób pozbycia się pojazdu w sposób legalny.
Kiedy pojazd uznaje się za porzucony?
W obowiązującym stanie prawnym brak jest definicji „porzuconego pojazdu”. Ustawodawca nie posługuje się tym pojęciem wprost, jednak jego znaczenie można odtworzyć na podstawie przesłanek określonych w art. 50a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
Zgodnie z tym przepisem, usunięciu z drogi podlega pojazd:
- pozostawiony bez tablic rejestracyjnych (w przypadku, gdy istnieje obowiązek ich posiadania), albo
- którego stan wskazuje na to, że nie jest używany.
Druga z przesłanek ma charakter ocenny. W praktyce przyjmuje się, że o nieużywaniu pojazdu świadczy nie tylko jego stan techniczny (np. zdekompletowanie, dewastacja, znaczna korozja czy pokrycie zanieczyszczeniami), ale również długotrwałość tego stanu. Nie chodzi bowiem o krótkotrwałe zaprzestanie korzystania z pojazdu, lecz o sytuację, w której całokształt okoliczności wskazuje na jego faktyczne porzucenie.
W konsekwencji, choć ustawodawca nie definiuje pojęcia „porzuconego pojazdu”, to wskazane wyżej przesłanki stanowią w praktyce podstawę do uznania, że dany pojazd został porzucony i może zostać usunięty w trybie przewidzianym przepisami.
Art. 50a ustawy Prawo o ruchu drogowym ma charakter porządkowy i służy eliminowaniu z przestrzeni publicznej pojazdów, które nie są użytkowane i negatywnie wpływają na bezpieczeństwo lub estetykę otoczenia. Usunięcie pojazdu następuje na koszt właściciela lub posiadacza pojazdu, zaś podmiotami uprawnionymi do wykonania dyspozycji usunięcia pojazdu są wyłącznie Policja oraz straż gminna (miejska). Organy te podejmują działania w ramach realizacji ustawowych zadań związanych z ochroną porządku publicznego oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Czy straż gminna lub Policję musi usunąć porzucony pojazd?
Usunięcie pojazdu pozostawionego w warunkach wskazanych w art. 50a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym nie ma charakteru obowiązkowego. Przepis ten przyznaje właściwym organom uprawnienie do podjęcia działań w tym zakresie, nie nakładając jednocześnie bezwzględnego obowiązku usunięcia pojazdu w każdej sytuacji spełniającej wskazane w nim przesłanki.
W praktyce decyzja o usunięciu pojazdu podejmowana jest z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy oraz celów, jakim służy omawiana regulacja. Do podstawowych z nich należy zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, utrzymanie porządku w przestrzeni publicznej, a także przeciwdziałanie pozostawianiu w miejscach publicznych pojazdów nieużytkowanych lub znajdujących się w złym stanie technicznym.
Czy miejsce pozostawienia pojazdu ma znaczenie dla jego usunięcia?
Możliwość usunięcia pojazdu w trybie art. 50a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym uzależniona jest od miejsca jego pozostawienia. Przepis ten znajduje zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do pojazdów pozostawionych na drodze publicznej, w tym na jezdni, poboczu lub drodze dla pieszych.
Odmiennie należy ocenić sytuację pojazdów pozostawionych na drogach wewnętrznych. W takim przypadku zastosowanie wskazanej regulacji jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy na danym obszarze ustanowiono strefę ruchu albo strefę zamieszkania. W przeciwnym razie tj., gdy pojazd znajduje się poza obszarem objętym tymi strefami, w szczególności na terenie prywatnej nieruchomości, brak jest podstaw do jego usunięcia w trybie przewidzianym przepisami ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
Czy mikropojazdy (np. hulajnogi) również podlegają usunięciu?
Zakres zastosowania art. 50a ustawy – Prawo o ruchu drogowym obejmuje również mikropojazdy. Oznacza to, że w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek możliwe jest usunięcie z drogi publicznej także takich środków transportu jak hulajnogi elektryczne, w szczególności pozostawionych w sposób wskazujący na ich nieużywanie lub naruszający porządek w przestrzeni publicznej.
Jak wygląda procedura usunięcia pojazdu z drogi?
Procedura usunięcia pojazdu z drogi publicznej rozpoczyna się od wydania dyspozycji jego usunięcia przez uprawniony organ, tj. straż gminną (miejską) albo Policję. Podstawę prawną dla podjęcia tej czynności stanowi rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych lub których stan wskazuje na to, że nie są używane.
Organ, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu, zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego, rejonowego) Policji, wskazując miejsce, w którym pojazd został umieszczony. Równocześnie zawiadamiany jest właściwy organ gminy, przy czym obu podmiotom przekazywana jest kopia wydanej dyspozycji.
Po otrzymaniu informacji organ gminy niezwłocznie podejmuje czynności zmierzające do ustalenia właściciela pojazdu. W przypadku jego ustalenia, właściciel jest informowany o usunięciu pojazdu, miejscu jego przechowywania oraz o konsekwencjach wynikających z zaistniałej sytuacji.
Ile czasu ma właściciel, aby odebrać pojazd usunięty z drogi?
Pojazd usunięty z drogi publicznej przechowywany jest na parkingu strzeżonym przez okres sześciu miesięcy, liczony od dnia jego usunięcia. W tym czasie właściciel ma możliwość jego odbioru, po spełnieniu wymaganych formalności oraz uiszczeniu należnych opłat.
Jakie koszty ponosi właściciel porzuconego pojazdu?
Koszty usunięcia pojazdu oraz jego przechowywania obciążają właściciela lub posiadacza pojazdu. Obejmują one zarówno wydatki związane z transportem pojazdu, jak i koszty jego przechowywania. Pojazd umieszcza się w miejscu zapewaniającym właściwy dozór pojazdu, a tym samym uznać należy, iż właściwie każdorazowo będzie to parking lub inne miejsce strzeżone, a tym samym powstaną koszty przechowywania pojazdu.
W przypadku braku dobrowolnego uiszczenia należności przez właściciela pojazdu, właściwy organ gminy, który koszty te poniesie, może dochodzić ich zapłaty na drodze postępowania sądowego.
Co się stanie, jeśli właściciel nie odbierze pojazdu przez 6 miesięcy?
Nieodebranie pojazdu w terminie sześciu miesięcy od dnia jego usunięcia rodzi doniosłe skutki prawne. Zgodnie z art. 50a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w takiej sytuacji uznaje się, że pojazd został porzucony z zamiarem wyzbycia się, co skutkuje jego przejściem na własność gminy z mocy ustawy.
Pojęcie „przejścia własności z mocy ustawy” oznacza, że nabycie prawa własności następuje automatycznie, bez konieczności zawierania jakiejkolwiek umowy, składania oświadczeń woli przez dotychczasowego właściciela czy wydawania konstytutywnej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, skutek w postaci zmiany właściciela następuje bezpośrednio na podstawie przepisu prawa, z chwilą spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek.
W analizowanym przypadku przesłankami tymi są:
- uprzednie, zgodne z prawem usunięcie pojazdu,
- upływ sześciomiesięcznego terminu przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym,
- nieodebranie pojazdu przez osobę uprawnioną,
- ustalenie tej osoby oraz zapewnienie jej realnej możliwości odbioru pojazdu.
Dopiero łączne spełnienie powyższych warunków pozwala na przyjęcie, że doszło do porzucenia pojazdu w rozumieniu przepisów oraz do przejścia jego własności na gminę.
Należy podkreślić, że przejście własności ma charakter pierwotny. Oznacza to, że gmina nabywa własność pojazdu niezależnie od wcześniejszych obciążeń czy praw osób trzecich, które mogły być z związane z tym pojazdem. W konsekwencji dotychczasowy właściciel traci prawo własności bez potrzeby podejmowania dodatkowych czynności prawnych.
W praktyce, mimo że nabycie następuje z mocy prawa, konieczne jest podjęcie przez właściwy organ gminy czynności o charakterze formalnym, w szczególności stwierdzających przejście własności oraz umożliwiających dalsze rozporządzanie pojazdem (np. jego sprzedaż, przekazanie do demontażu). Czynności te mają jednak charakter deklaratoryjny, a więc potwierdzają jedynie stan prawny, który powstał wcześniej z mocy ustawy.
Podsumowując, „przejście własności z mocy ustawy” w omawianym przypadku polega na automatycznym nabyciu przez gminę prawa własności pojazdu wskutek jego nieodebrania w ustawowym terminie, bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności prawnych przez dotychczasowego właściciela. Nawet jednak nabycie w ten sposób prawa własności pojazdu przez gminę nie zwalnia poprzedniego właściciela z obowiązku pokrycia kosztów związanych z wyżej opisanymi czynnościami transportu pojazdu z miejsca jego porzucenia oraz jego przechowywania przez okres 6 miesięcy w dozorowanym miejscu.
