W trakcie trwania małżeństwa według polskiego prawa wyjściowym ustrojem majątkowym jest współwłasność małżeńska. Na jej podstawie dochody małżonków osiągnięte w trakcie małżeństwa, a także między innymi środki przeznaczone na emeryturę, wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków (przykładowo wyliczone w art. 31 § 2 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy – dalej krio). Majątek wspólny można podzielić dopiero po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, która stanowi czynność prawną wykonywaną poprzez umowę u notariusza bądź sądownie w wyniku postępowania o rozdzielność ewentualnie po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.
Współwłasność może być ustanowiona na podstawie art. 196 § 1 ustawy kodeks cywilny w częściach ułamkowych bądź łącznych. W przypadku małżonków, do czasu ustanowienia rozdzielności, mamy do czynienia ze współwłasnością łączną. Nieznane są zatem dokładne udziały małżonków w ich majątku wspólnym. Jednakże po ustaniu współwłasności ustawodawca przyjmuje, że udziały są równe (art. 43 § 1 krio). Małżonek bądź już były małżonek, jeżeli rozdzielność majątkowa została ustalona w wyniku uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, może żądać ustalenia nierównych udziałów.
Żądający podziału majątku wspólnego małżonków składa wniosek do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania małżonków. Postępowanie toczy się w przeciwieństwie do postępowania o rozdzielność majątkową przed wydziałem cywilnym. Sąd jest zobowiązany do podziału całego majątku małżonków, a zatem w przeciwieństwie do podziału u notariusza nie można podzielić majątku częściowo. Składniki majątku niewymienione we wniosku nie podlegają podziałowi. Podziałowi nie podlegają także przedmioty osobiste małżonków. Nieruchomości posiadające założone księgi wieczyste powinne zostać podane wraz z numerami tych ksiąg, a pojazdy mechaniczne wraz z numerami rejestracyjnymi. Wnioskodawca powinien przedstawić także wartości poszczególnych składników majątku, nawet tę przybliżoną, oraz sposób podziału, czyli poprzez podział fizyczny (środki pieniężne zgromadzone na kontach bankowych) czy przyznanie wyłącznej własności (nieruchomości bądź pojazdy mechaniczne). Wpis sądowy na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynosi 1000 złotych.
Jak wygląda postępowanie o podział majątku.
Postępowanie podziałowe przed sądem toczy się zazwyczaj w rytmie. Najpierw mamy do czynienia zazwyczaj z przesłuchaniem informacyjnym uczestników (wnioskodawcy oraz uczestnika), a także ewentualnych świadków celem ustalenia składników majątku wspólnego i ich wartości (jeżeli jest w tym temacie spór). Następnie mamy do czynienia z powołaniem biegłego sądowego (bądź biegłych) w przypadku braku porozumienia co do wartości składników majątku. Po przesłaniu opinii (operatów szacunkowych) jest czas na zastrzeżenia oraz końcowe przesłuchanie małżonków bądź już byłych małżonków. Z doświadczenia sądowego można niestety stwierdzić, że postępowanie o podział majątku wielokrotnie trwa dłużej niż postępowanie o rozwód, a wiele w tym temacie zależy od sędziego prowadzącego sprawę.
pozory zdrady w małżeństwie zdrada małżeńska, a rozwód
Nierówne udziały były tematem wielu orzeczeń i można zauważyć, że domaganie się nierównych podziałów tylko ze względu na brak pracy zawodowej jednego z małżonków, który poświęcił swoje życie dla wychowania potomstwa małżeństwa nie jest powodem do jego orzeczenia. Sądy zazwyczaj uznają wówczas, że praca wykonana w domu jest równoważna z tą zawodową. Warto w tym miejscu przywołać w tym miejscu postanowienie Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 5 lutego 2020 roku (sygn. I Ca 17/20) podkreślający taką linię orzeczniczą “Nierówność przyczynienia się do powstania majątku wspólnego bierze się bowiem pod uwagę dopiero wtedy, gdy za tym przemawiają „ważne powody”, dla których stosowanie równości udziałów kolidowałoby wyraźnie z zasadą słuszności. Wyróżnienie przez ustawodawcę tych dwóch przesłanek sprawia, że sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może być uznany za ważny powód w rozumieniu komentowanego przepisu. W orzecznictwie zdefiniowano ważne powody na gruncie omawianego unormowania jako okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania ten małżonek nie przyczynił się. Podkreśla się przy tym, że ocena ważnych powodów ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich oceny przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. Wskazano jednak trafnie, że nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się lub przyczyniania się w mniejszym stopniu niż to wynika z możliwości małżonka.”
Podsumowując te podstawowe informacje o podziale majątku małżonków warto pamiętać, że darowizny i spadki nie wchodzą do majątku wspólnego małżonków. Wchodzą w ten majątek wspólne roszczenia wobec banków, zatem byli małżonkowie posiadający kredyt denominowany we frankach muszą współpracować w temacie postępowania o ustalenie i zapłatę.
