Upadek na śliskim chodniku lub mokrej podłodze w sklepie – kto ponosi odpowiedzialność za wypadek w miejscu publicznym i kiedy można domagać się odszkodowania?
Zimą wielu pieszych przekonuje się, że nieodśnieżony czy oblodzony chodnik może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia. Do groźnych upadków dochodzi jednak przez cały rok – z powodu nierównej nawierzchni, zapadniętych płyt, braku oświetlenia czy śliskiej podłogi w sklepie.
Nie każdy taki wypadek jest „nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności”. W określonych sytuacjach możliwe jest przypisanie odpowiedzialności podmiotowi zobowiązanemu do zapewnienia bezpieczeństwa w danym miejscu.
Podstawa prawna odpowiedzialności.
Podstawową regulacją jest art. 415 Kodeksu cywilnego – kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia.
W zależności od okoliczności zastosowanie mogą mieć również:
- art. 416 k.c. – odpowiedzialność osób prawnych za działania ich organów,
- art. 429 i 430 k.c. – odpowiedzialność za działania osób, którym powierzono wykonywanie określonych czynności,
- art. 444–445 k.c. – regulujące zakres roszczeń w przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (m.in. zwrot kosztów leczenia, zadośćuczynienie).
Odpowiedzialność co do zasady opiera się na zasadzie winy, co oznacza konieczność wykazania nienależytej staranności po stronie podmiotu zobowiązanego do utrzymania danego miejsca w należytym stanie.
Kto może ponosić odpowiedzialność?
W zależności od miejsca zdarzenia odpowiedzialność może spoczywać na:
- właścicielu nieruchomości – w zakresie obowiązku uprzątnięcia błota, śniegu i lodu z chodnika położonego bezpośrednio przy nieruchomości (zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach),
- gminie lub innym zarządcy drogi – w przypadku dróg publicznych (na podstawie ustawy o drogach publicznych),
- wspólnocie mieszkaniowej, spółdzielni lub administratorze – na terenie osiedla,
- przedsiębiorcy – gdy do zdarzenia doszło w sklepie lub lokalu usługowym,
- pracodawcy – jeżeli wypadek miał miejsce w związku z wykonywaniem pracy (na zasadach prawa cywilnego lub przepisów prawa pracy).
Każdorazowo konieczna jest analiza, kto był faktycznie odpowiedzialny za utrzymanie danego miejsca w należytym stanie technicznym i porządkowym.
Nie tylko lód – typowe przyczyny wypadków.
Odpowiedzialność może powstać nie tylko w okresie zimowym. Częstymi przyczynami zdarzeń są m.in.:
- ubytki i nierówności nawierzchni,
- uszkodzone stopnie schodów,
- śliska podłoga bez odpowiedniego oznaczenia,
- brak właściwego oświetlenia,
- niewłaściwa organizacja ruchu pieszego.
Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy stan nawierzchni odbiegał od wymaganego poziomu bezpieczeństwa oraz czy możliwe było zapobieżenie zagrożeniu.
Co musi wykazać poszkodowany?
W sprawach o odszkodowanie konieczne jest wykazanie:
- zdarzenia powodującego szkodę,
- powstania szkody (np. urazu),
- adekwatnego związku przyczynowego między zdarzeniem a szkodą,
- winy (zaniedbania) po stronie podmiotu odpowiedzialnego.
Sam fakt upadku nie jest wystarczający. Istotne jest wykazanie, że doszło do naruszenia obowiązku zachowania należytej staranności.
Jak zabezpieczyć dowody?
Bezpośrednio po zdarzeniu warto – o ile stan zdrowia na to pozwala – zadbać o zabezpieczenie podstawowych dowodów:
- wykonać zdjęcia miejsca zdarzenia,
- ustalić dane świadków,
- sprawdzić możliwość zabezpieczenia monitoringu,
- sporządzić notatkę służbową (np. przez obsługę sklepu),
- niezwłocznie skorzystać z pomocy medycznej.
Dokumentacja medyczna ma istotne znaczenie dla wykazania rozmiaru szkody.
Dochodzenie roszczeń od ubezpieczyciela.
Jeżeli podmiot odpowiedzialny posiada ubezpieczenie OC, roszczenie może zostać skierowane bezpośrednio do ubezpieczyciela (art. 822 k.c. oraz ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych).
Co do zasady zakład ubezpieczeń powinien wydać decyzję w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody, a w sprawach bardziej skomplikowanych – w terminie 90 dni (z wyjątkami przewidzianymi ustawą).
W przypadku odmowy wypłaty świadczenia lub zaniżenia jego wysokości możliwe jest skorzystanie z drogi odwoławczej, mediacji lub postępowania sądowego.
Przyczynienie się poszkodowanego.
Zgodnie z art. 362 Kodeksu cywilnego, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, odszkodowanie może ulec odpowiedniemu zmniejszeniu.
Może to mieć miejsce przykładowo wtedy, gdy osoba poszkodowana:
- zignorowała wyraźne ostrzeżenie,
- weszła na teren objęty zakazem,
- zachowała się w sposób rażąco nieostrożny.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny okoliczności.
Podsumowanie.
Prawo odszkodowawcze nie opiera się na automatyzmie – wymaga wykazania winy oraz związku przyczynowego. Jednocześnie przepisy prawa cywilnego przewidują mechanizmy umożliwiające dochodzenie rekompensaty w sytuacji, gdy obowiązki związane z zapewnieniem bezpieczeństwa zostały naruszone.
W przypadku wątpliwości co do zakresu odpowiedzialności lub przysługujących roszczeń, zasadne może być skonsultowanie się z profesjonalnym pełnomocnikiem i uzyskanie porady prawnej, pozwalającej na ocenę konkretnego stanu faktycznego.
