Sformułowanie „alimenty” najczęściej kojarzone jest z relacją rodzic – dziecko, kiedy to rodzic dostarcza dziecku środków utrzymania. Obowiązek alimentacyjny może być jednakże realizowany również w innych konfiguracjach (uprawniony – obowiązany).
Dzisiejszy wpis poświęcony zostanie obowiązkowi alimentacyjnemu realizowanemu przez dorosłe dziecko względem rodzica.
Choć obowiązek alimentacyjny zstępnego znajduje swoje oparcie w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), który przewiduje, że obowiązek ten obciąża m. in. krewnych w linii prostej, nierzadko wzbudza on poruszenie i kontrowersje. Przede wszystkim wątpliwości nastręcza sytuacja, w której dochodzone są alimenty od rodzica, z którym z różnych względów relacje nie należały do wzorowych.
Omówimy zatem, w jakich sytuacjach obowiązek alimentacyjny względem rodzica może się aktualizować oraz kiedy możliwym jest uchylenie się od takiego obowiązku.
I. NIEDOSTATEK RODZICA
Na początek wymaga zauważenia, że obowiązek alimentacyjny względem rodziców nie będzie ustalany według tych samych zasad, jak obowiązek alimentacyjny względem dzieci.
Prawo „zaostrza” przesłanki, dzięki którym osoby inne, aniżeli dzieci niemogące utrzymać się samodzielnie, mogą być uprawnione do świadczeń alimentacyjnych. Uprawnionym do alimentów – poza dziećmi, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie – będzie bowiem tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 k.r.o.).Choć pojęcie „niedostatku” nie zostało legalnie zdefiniowane, należy odwoływać się do wskazań Sądu Najwyższego zawartych w uzasadnieniu tezy III uchwały z 16.12.1987 r. w sprawach alimentacyjnych (OSNC 1988/4/42).
Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż niedostatek występuje wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb.
Mając na względzie powyższe, rodzic będzie mógł dochodzić od dziecka alimentów tylko wówczas, gdy jego uzasadnione potrzeby nie mogą być zaspokojone. Najczęściej będą to sytuacje, w których osoba uprawniona jest w zaawansowanym wieku i/lub boryka się z chorobami, które uniemożliwiają jej podjęcie pracy zarobkowej, zaś uzyskiwane przez nią świadczenia (np. emerytura, renta) są niewystarczające.
II. ZAROBKOWE I MAJĄTKOWE MOŻLIWOŚCI DZIECKA
Po drugie, zakres świadczeń alimentacyjnych będzie zależeć nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale też od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Górną granicą świadczeń alimentacyjnych są zatem zarobkowe i majątkowe możliwości osoby obowiązanej do alimentacji – chociażby nawet w tych ramach nie znajdowały pokrycia wszystkie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego.
III. UCHYLENIE SIĘ OD ALIMENTACJI
Prawo dopuszcza jednakże możliwość uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego, gdy byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 144(1) k.r.o.).
Rozwiązanie takie nie jest możliwe do zastosowania tylko w jednej sytuacji – obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka. Zatem we wszelkich innych przypadkach, kiedy to roszczenia alimentacyjne nie są dochodzone na rzecz małoletniego dziecka od rodzica, możliwym jest rozpatrywanie zasadności alimentowania przez pryzmat etycznych, moralnych i obyczajowych reguł postępowania.
W orzecznictwie zostały wypracowane przykłady, w których dochodzenie roszczenia alimentacyjnego przez rodzica nie może zasługiwać na ochronę.
- PRZYCZYNIENIE SIĘ DO POWSTANIA NIEDOSTATKU – np. gdy dochodzący alimentów z własnej winy nie wykorzystuje swoich zdolności, bez uzasadnionej przyczyny rezygnuje z dochodów lub gdy stan niedostatku jest efektem hulaszczego trybu życia (m. in. Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyroku z 17 lutego 2016 roku, VI RCa 8/16 oraz Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w wyroku z 12.03.2018 r., IV RC 574/17);
- ZANIEDBYWANIE W PRZESZŁOŚCI OBOWIĄZKU ALIMENTACYJNEGO WZGLĘDEM DZIECKA, BRAK ZAINTERESOWANIA JEGO LOSEM, BRAK UCZESTNICZENIA W WYCHOWANIU (m. in. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w wyroku z 12.03.2018 r., IV RC 574/17 i Sąd Rejonowy w Pruszkowie w wyroku z 11.09.2015 r., III RC 109/15 );
- NIEODPOWIEDNIE TRAKTOWANIE DZIECI W CZASIE, GDY POZOSTAWAŁY POD OPIEKĄ RODZICA, ZNĘCANIE SIĘ NAD NIMI, BRAK ŁOŻENIA NA UTRZYMANIE DZIECI W OKRESIE MAŁOLETNOŚCI ORAZ PO UZYSKANIU PEŁNOLETNOŚCI, GDY SIĘ JESZCZE UCZYLI (Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyroku z 17.09.2014 r., VI RCa 147/14);
- KONFLIKT, BRAK WIĘZI POMIĘDZY DZIECKIEM I RODZICEM – POWSTAŁE Z WINY RODZICA (m. in. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w wyroku z 12.03.2018 r., IV RC 574/17).
— — —
Każda sprawa wymaga dokładnej analizy, indywidualnego podejścia i ustalenia możliwie najlepszej taktyki.
Potrzebujesz wsparcia w Twojej sprawie? Skontaktuj się.
