Czy instytucja samorządowa ma obowiązek udzielania pomocy organom ścigania?
Zgodnie z art. 15 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 490 z późn. zm.; dalej: „k.p.k.„) wszystkie instytucje państwowe i samorządowe są obowiązane w zakresie swego działania do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne w terminie wyznaczonym przez te organy. Instytucje państwowe i samorządowe obowiązane są zatem do udzielenia pomocy organom prowadzącym postępowanie karne w zakresie swego działania, a zatem obowiązek ten nie obejmuje jedynie obowiązku współdziałania w ramach
czynności operacyjnych, tj. pozaprocesowych (zob. J. Grajewski, w: J. Grajewski, KPK. Komentarz, t. 1, 2001, s. 100; W. Grzeszczyk, KPK. Komentarz, 2007, s. 35). Z wykładni językowej komentowanej regulacji wynika, że organy wymienione w art. 15 § 2 k.p.k. mają bezwzględny
obowiązek udzielenia pomocy (zob. Art. 15 KPK T. I red. Drajewicz 2020, wyd. 1/Gensikowski, Legalis). W art. 15 § 2 k.p.k. ustawodawca użył rzeczownika „pomoc”, nie wskazując, choćby w sposób przykładowy, na czym może polegać pomoc udzielona przez organa wymienione w tych
przepisach. W doktrynie wskazuje się, że pomoc może polegać na dokonaniu określonych czynności, udostępnieniu określonej rzeczy, pomieszczenia, terenu, udzielenie określonych informacji (tak J. Kosonoga, w: Stefański, Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1, 2017, s. 227). Mając na uwadze brak określenia w art. 15 § 2 k.p.k. w sposób zamknięty katalogu czynności, które mogłyby być traktowane jako udzielenie pomocy, należy jednak pamiętać, że zastosowanie tych przepisów nie może prowadzić do zastępowania czynności, dla których ustawodawca przewidział odpowiednią formę, tryb lub też stworzył jej uczestnikom określone gwarancje procesowe (tak J. Kosonoga, w: Stefański, Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1, 2017, s. 227). Udzielenie pomocy na wniosek organu prowadzącego postępowanie karne może nastąpić jedynie na podstawie i w granicach prawa. Jak słusznie wskazuje się w doktrynie, organ procesowy może żądać tylko do zachowań nienaruszających inne przepisy prawa. Przedmiotem żądania nie może być np. przekazanie informacji stanowiących tajemnicę prawnie chronioną, ponieważ zasady dostępu do nich regulują odrębne przepisy przy spełnieniu właściwych przesłanek (zob. Art. 15 KPK red. Sakowicz 2023, wyd. 10/Sakowicz, Legalis). Co istotne, zgodnie też z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 636 z późn. zm.; dalej: „u.p.„) policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14 u.p., mają prawo: żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej; wymienione instytucje, organy i przedsiębiorcy są obowiązani, w zakresie swojego działania, do udzielenia tej pomocy, w zakresie obowiązujących przepisów prawa. Uprawnienie to ułatwia i urealnia skuteczność działania Policji, m.in. dzięki możliwości żądania udostępniania jej danych niezbędnych do realizacji jej działań (zob. Z. Gądzik [w:] Ł. Czebotar i in., Ustawa o Policji. Komentarz, Warszawa 2015, LEX, art. 15).
Mając na względzie powyższe, wydaje się, iż instytucje samorządowe co do zasady winne są udzielić niezbędnej pomocy organom ścigania w granicach określonych prawem.
r. pr. Wojciech Chrząścik
www: radcachrzascik.pl
tel.: (+48) 600-532-648
e-mail: kancelaria@radcachrzascik.pl
