Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia?uł porady

Przedawnienie roszczeń – przerwanie biegu przedawnienia

Instytucja przedawnienia roszczeń należy do fundamentalnych mechanizmów prawa cywilnego, pełniąc funkcję stabilizującą obrót prawny oraz wyznaczając granice czasowe dochodzenia uprawnień. Mimo swojej pozornej oczywistości, w praktyce rodzi liczne wątpliwości interpretacyjne, które znajdują odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w rozbieżnościach doktrynalnych.

Niniejszy artykuł stanowi pierwszy z serii opracowań poświęconych problematyce przedawnienia roszczeń. Celem cyklu jest kompleksowe omówienie najważniejszych zagadnień związanych z biegiem, przerwaniem oraz skutkami przedawnienia, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych tendencji w orzecznictwie.

Punktem wyjścia dla rozważań jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2026 r. (III CZP 27/25), która dotyczy kwestii przerywania biegu przedawnienia przez czynności podejmowane w postępowaniu spadkowym.

Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia? – uchwała Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r., III CZP 27/25

11 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej podjął istotną uchwałę dotyczącą praktycznego problemu, z jakim często spotykają się wierzyciele dochodzący swoich roszczeń wobec spadkobierców zmarłego dłużnika, a mianowicie pytaniem – czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia? Uchwała ta rozstrzyga wątpliwości związane z wykładnią art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego, a konkretnie czy złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia roszczenia. W zasadzie nie rozstrzyga, a raczej podważa dotychczas przeważającą linię orzeczniczą.

Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia – Stan faktyczny i zagadnienie prawne

Sprawa została zainicjowana przez Gminę Miejską Kraków, która wystąpiła o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom zmarłego dłużnika. W toku postępowania pojawiła się wątpliwość czy czynność polegająca na złożeniu przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku może zostać uznana za czynność przerywającą bieg przedawnienia.

Treść uchwały

Sąd Najwyższy przyjął, że:

Złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym dłużniku przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia wierzyciela, jeżeli jest niezbędne dla dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia tego roszczenia.

Znaczenie uchwały

Uchwała ma doniosłe znaczenie praktyczne, ponieważ doprecyzowuje zakres pojęcia „czynności przed sądem” w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Dotychczas pojawiały się wątpliwości czy czynności o charakterze „pośrednim” – a więc niezmierzające bezpośrednio do dochodzenia roszczenia – mogą wywoływać skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia.

Sąd Najwyższy przyjął podejście funkcjonalne. Kluczowe znaczenie ma nie formalny charakter czynności, lecz jej cel i konieczność w kontekście dochodzenia roszczenia.

Warunek „niezbędności”

Istotnym elementem uchwały jest wprowadzenie kryterium „niezbędności”. Oznacza to, że nie każdy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku automatycznie przerywa bieg przedawnienia. Skutek ten nastąpi tylko wtedy, gdy:

• ustalenie kręgu spadkobierców jest konieczne do dochodzenia roszczenia
• brak tej czynności uniemożliwiałby skierowanie roszczenia przeciwko właściwym podmiotom
• czynność ta stanowi realny etap w procesie dochodzenia lub zabezpieczenia wierzytelności

Konsekwencje dla wierzycieli

Uchwała wzmacnia pozycję wierzycieli, którzy podejmują działania zmierzające do ustalenia następców prawnych zmarłego dłużnika. W praktyce oznacza to, że:

• wierzyciel nie musi obawiać się przedawnienia w czasie trwania postępowania spadkowego, jeśli jego inicjacja była konieczna
• możliwe jest skuteczne „zabezpieczenie” biegu przedawnienia poprzez podjęcie działań przygotowawczych

Wpływ na praktykę sądową

Po tej uchwale sądy będą zobowiązane badać:

• czy dana czynność była obiektywnie potrzebna
• czy istniał związek funkcjonalny między czynnością a dochodzeniem roszczenia
• czy wierzyciel działał w sposób racjonalny i zmierzający do realizacji swojego prawa

Podsumowanie

Uchwała Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r. stanowi ważny krok w kierunku bardziej elastycznej i funkcjonalnej wykładni przepisów o przedawnieniu. Podkreśla ona, że ochrona wierzyciela nie powinna być ograniczana przez formalizm, jeżeli podejmowane przez niego działania są konieczne dla skutecznego dochodzenia roszczenia.

W orzecznictwie przed wydaniem uchwały Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r. (III CZP 27/25) przeważały stanowiska przeciwne, które odmawiały uznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku za czynność przerywającą bieg przedawnienia. Linie te opierały się głównie na wąskiej wykładni art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia – przykładowe orzeczenia negatywne:

1. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2024 r. I CNP 58/23

Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie, nie przerywa biegu przedawnienia wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż nie zmierza on bezpośrednio do dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia ani zabezpieczenia roszczenia (zob. uchwałę SN z 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68, OSNCP 1969, Nr 4, poz. 62).

W stosunkach pomiędzy spadkobiercami a osobami trzecimi wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie jest czynnością zmierzającą bezpośrednio do zaspokojenia roszczenia. Nadmienienia przy tym wymaga, że złożenie takiego wniosku nie stanowi czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia objętego żądaniem pozwu, gdyż przedmiotem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest ustalenie sukcesji generalnej prawa spadkodawcy. Ochrona konkretnej wierzytelności pozostaje poza celami tegoż postępowania.

• wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2018 r., I ACa 600/17).

Skutek przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia objętych pozwem nie nastąpił poprzez złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J. P., gdyż przedmiotem takiego postępowania jest ustalenie sukcesji generalnej prawa spadkodawcy, a nie ochrona konkretnej wierzytelności.

• Wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 28 marca 2023 r. I C 1623/22

W ocenie Sądu wymóg bezpośredniości określony w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. interpretować należy w taki sposób, iż do przerwania biegu przedawnienia dochodzi tylko w przypadku, gdy uprawniony dokona czynności niezbędnej do realizacji przysługującego mu roszczenia. W sprawach tego rodzaju jak niniejsza, gdy uprawniony dochodzi roszczeń od spadkobierców dłużnika, czynnością przerywającą bieg przedawnienia jest dla przykładu wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie kuratora spadku.

Zgodnie art. 666 § 1 k.p.c. do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku. W sprawach wynikających z zarządu majątkiem spadkowym kurator spadku może pozywać i być pozywany (art. 935 § 1 k.p.c.). Innym przykładem takiej czynności było możliwość złożenia wniosku o zawezwanie do próby ugodowej pozwanych, ewentualnie wytoczenia powództwa wobec dowolnego spadkobiercy.

W doktrynie przyjmuje się, że czynność procesowa uprawnionego musi służyć dochodzeniu, ustaleniu, zaspokojeniu lub zabezpieczeniu roszczenia i do tego celu musi zmierzać bezpośrednio. W literaturze i orzecznictwie dominuje obecnie pogląd, zgodnie z którym wymaganie bezpośredniości oznacza, że dokonanie czynności ma być koniecznym warunkiem osiągnięcia jednego z wymienionych w przepisie celów.

Czynność procesowa jest więc podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia wówczas, gdy skutkiem tej czynności jest prowadzenie przez organ jakiegoś wyodrębnionego zespołu działań (postępowania w szerokim znaczeniu), które mogą zakończyć się wydaniem orzeczenia zasądzającego (bądź zawarciem ugody sądowej), wydaniem orzeczenia ustalającego czy zabezpieczającego roszczenie lub też zaspokojeniem roszczenia (uzyskaniem świadczenia od zobowiązanego).

Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia? – stanowisko przeciwne

Przeważająca linia orzecznicza na na to pytanie odpowiada negatywnie. Wspólnym mianownikiem wcześniejszych, przeciwnych orzeczeń była:

• wąska, formalna wykładnia art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
• wymaganie bezpośredniości czynności w dochodzeniu roszczenia
• wykluczenie czynności o charakterze przygotowawczym lub ustalającym.

Uchwała z 11 lutego 2026 r. odchodzi od tej restrykcyjnej linii, przyjmując podejście funkcjonalne. Zamiast wymogu „bezpośredniości”, wprowadza kryterium „niezbędności”, co znacząco poszerza katalog czynności mogących przerywać bieg przedawnienia.

Można więc uznać, że uchwała ta stanowi świadome przełamanie wcześniejszej, bardziej formalistycznej linii orzeczniczej i próbę jej ujednolicenia.

Krytyczna ocena uchwały Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r. (III CZP 27/25)

Uchwała Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r., zgodnie z którą złożenie przez wierzyciela wniosku o stwierdzenie nabycia spadku może przerywać bieg przedawnienia, stanowi wyraźne odejście od dotychczas dominującej, bardziej restrykcyjnej linii orzeczniczej. Zmiana ta budzi jednak moim zdaniem poważne wątpliwości zarówno na tle wykładni przepisów, jak i zasad pewności obrotu prawnego.

Wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego konsekwentnie wskazywało, że dla przerwania biegu przedawnienia konieczne jest podjęcie czynności bezpośrednio zmierzającej do dochodzenia roszczenia. Stanowisko to znalazło wyraz m.in. w:

W orzeczeniach tych podkreślano, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i nie prowadzi do realizacji roszczenia, a jedynie do ustalenia podmiotów potencjalnie odpowiedzialnych.

Uchwała z 2026 r. zrywa z tym podejściem, zastępując kryterium „bezpośredniości” nieostrym i ocennym kryterium „niezbędności”. Taka zmiana nie wynika jednak wprost z treści art. 123 § 1 pkt 1 k.c., co rodzi zarzut wykładni contra legem lub co najmniej nadmiernie rozszerzającej.

Czy wszczęcie postępowania spadkowego po dłużniku przerywa bieg przedawnienia? Ryzyko nadmiernego rozszerzenia katalogu czynności przerywających przedawnienie

Przyjęcie kryterium „niezbędności” może prowadzić do niekontrolowanego rozszerzenia katalogu czynności przerywających bieg przedawnienia. W praktyce niemal każda czynność przygotowawcza może zostać przedstawiona jako „niezbędna” dla dochodzenia roszczenia.

Powstaje zatem pytanie, gdzie przebiega granica:

• czy obejmuje to także wniosek o ustalenie kuratora spadku
• poszukiwanie majątku spadkowego
• czy inne działania o charakterze organizacyjnym?

Brak precyzyjnych kryteriów oceny prowadzi do znacznego uznaniowego luzu decyzyjnego sądów, co stoi w sprzeczności z funkcją instytucji przedawnienia jako mechanizmu stabilizującego stosunki prawne.

Osłabienie funkcji przedawnienia

Instytucja przedawnienia pełni istotną rolę w systemie prawa cywilnego – zapewnia pewność obrotu i chroni dłużników przed nieograniczoną w czasie odpowiedzialnością. Dotychczasowa linia orzecznicza, wymagająca bezpośredniego działania przeciwko dłużnikowi, była z tym celem spójna.

Uchwała z 2026 r. osłabia tę funkcję.

W efekcie dłużnicy (a właściwie ich spadkobiercy) mogą pozostawać w stanie niepewności przez znacznie dłuższy czas.

Oderwanie od charakteru postępowania spadkowego

Wcześniejsze orzecznictwo trafnie podkreślało, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie jest postępowaniem rozpoznawczym dotyczącym roszczenia, lecz postępowaniem o charakterze ustalającym. Uchwała z 2026 r. w istocie zaciera tę granicę.

Tymczasem rozszerzanie skutków procesowych czynności podejmowanych w postępowaniach o innym charakterze niż dochodzenie roszczenia powinno być oceniane ostrożnie. W przeciwnym razie dochodzi do systemowego rozmycia funkcji poszczególnych trybów postępowania.

Wątpliwości co do przewidywalności rozstrzygnięć

Najpoważniejszym skutkiem przyjętej wykładni jest spadek przewidywalności prawa. Kryterium „niezbędności”:

• ma charakter ocenny
• zależy od konkretnego stanu faktycznego
• może być różnie interpretowane przez sądy

W konsekwencji wierzyciele nie uzyskują jasnej wskazówki, jakie działania rzeczywiście zabezpieczają ich przed przedawnieniem, a dłużnicy nie mogą w sposób pewny ocenić swojej sytuacji prawnej.

Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia? Podsumowanie

Uchwała Sądu Najwyższego z 11 lutego 2026 r. niewątpliwie zmierza do wzmocnienia pozycji wierzycieli, jednak czyni to kosztem spójności wykładni art. 123 kc, stabilności i przewidywalności obrotu prawnego. Dłuższa będzie też niepewność spadkobierców – spadek z długami po dalekim krewnym.

Co także przerywa bieg przedawnienia?

Czynnością, która przerywa bieg przedawnienia jest przede wszystkim wszczęcie postępowania egzekucyjnego, ale dla takiego skutku ważny jest sposób jego zakończenia, nie każda egzekucja przerywa przedawnienie. Nie daje takiego skutku na przykład postępowanie egzekucyjne, które zakończyło się umorzeniem na wniosek wierzyciela.