Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka? Krok po kroku

Odrzucenie zadłużonego spadku przez rodzica nie zawsze kończy sprawę spadkową w rodzinie. Często dopiero po złożeniu własnego oświadczenia okazuje się, że do dziedziczenia wchodzi małoletnie dziecko. To właśnie wtedy pojawiają się pytania, które dla wielu rodziców są zaskoczeniem: czy trzeba iść do sądu, czy zawsze potrzebna jest zgoda sądu, od kiedy biegnie termin i jakie dokumenty trzeba przygotować.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka rządzi się odrębnymi zasadami, a przepisy w tym zakresie istotnie zmieniły się od 15 listopada 2023 r. W określonych sytuacjach procedura jest dziś prostsza niż dawniej, ale nadal wymaga dużej ostrożności. Jeden błąd w ocenie sytuacji rodzinnej albo terminu może sprawić, że dziecko stanie się spadkobiercą z dobrodziejstwem inwentarza, choć rodzice chcieli tego uniknąć.

Dlatego w takich sprawach liczy się nie tylko znajomość przepisów, ale też spokojna ocena, czy w danym przypadku można działać bez zgody sądu, czy trzeba przejść przez tryb sądowy i jakie skutki decyzja wywoła dla dalszych członków rodziny. Właśnie dlatego wielu rodziców konsultuje taką sytuację z radcą prawnym zajmującym się prawem spadkowym i rodzinnym – zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się wątpliwości co do terminu, dokumentów albo interesu dziecka.

Dlaczego dziecko może dziedziczyć po tym, jak rodzic odrzucił spadek?

Dziecko może zostać spadkobiercą z ustawy albo z testamentu. W praktyce przy zadłużonych spadkach najczęściej chodzi jednak o sytuację, w której rodzic odrzuca spadek po swoim krewnym, a w jego miejsce wchodzą jego dzieci. Wyjaśnia to art. 1020 Kodeksu cywilnego. Spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Należy przy tym pamiętać, że wymieniony artykuł wprowadza wyłączenie od dziedziczenia z tak zwaną fikcją niedożycia, natomiast samo faktyczne przejście udziałów na zstępnych wynika dopiero z właściwych przepisów o dziedziczeniu ustawowym, takich jak chociażby art. 931 ​§ 2 k.c.. Przy dziedziczeniu opartym na testamencie trzeba z kolei precyzyjnie sprawdzić jego treść, istnienie ewentualnego podstawienia oraz zasadę przyrostu. To oznacza w standardowym przypadku, że miejsce rodzica w kolejce do dziedziczenia przejmują jego zstępni, czyli dzieci, a jeśli i one odrzucą spadek – wnuki.

Przykład: ojciec odrzuca spadek po swojej matce, ponieważ wie, że babcia zostawiła głównie długi. Jeżeli ojciec ma małoletnie dziecko, to dziecko może wejść do dziedziczenia w jego miejsce. Wtedy trzeba rozważyć odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Warto przy tym zaznaczyć, że art. 931 ​§ 1-2 k.c. reguluje podstawową kolejność dziedziczenia ustawowego, w której to w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci oraz małżonek spadkodawcy. Gdy zatem samo dziecko spadkodawcy odrzuca spadek, jego udział przechodzi na jego własnych zstępnych. Jeśli jednak sytuacja jest inna i osobą odrzucającą jest na przykład rodzeństwo spadkodawcy, konieczne jest sprawdzenie dalszych przepisów dyktujących kolejność dziedziczenia ustawowego. To właśnie ten mechanizm tworzy kaskadę” odrzuceń, która może dotknąć kolejne pokolenia.

Czy dziecko może odziedziczyć długi?

To pytanie zadaje sobie wielu rodziców. Odpowiedź brzmi: tak, ale z ważnym zastrzeżeniem wynikającym z aktualnych przepisów. Obecnie, zgodnie z art. 1015 ​§ 2 k.c., brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a nie tak jak dawniej – przyjęcie proste z pełną odpowiedzialnością za długi.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że w takiej sytuacji nie trzeba podejmować żadnych działań. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nadal może oznaczać formalności, kontakt z wierzycielami, konieczność ustalania majątku i długów spadkowych, a czasem także spór o zakres odpowiedzialności. Dlatego w wielu rodzinach, zwłaszcza gdy wiadomo, że spadek jest wyraźnie zadłużony, rodzice decydują się na odrzucenie spadku przez małoletniego.

Czy rodzic może samodzielnie odrzucić spadek w imieniu dziecka?

Co do zasady rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka. To oni reprezentują dziecko w sprawach prawnych i majątkowych. Nie oznacza to jednak pełnej swobody w podejmowaniu każdej decyzji dotyczącej majątku małoletniego. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest czynnością bardzo istotną, ponieważ może definitywnie pozbawić dziecko praw do majątku spadkowego. Tradycyjnie była ona traktowana jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Taka czynność wymagała zezwolenia odpowiedniego sądu.

Po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r. wprowadzono jednak ważny wyjątek. W określonych sytuacjach rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez wcześniejszej zgody sądu. Nie jest to jednak reguła absolutna, lecz wyjątek zależny od spełnienia konkretnych warunków.

Kiedy zgoda sądu nie jest potrzebna?

Zgodnie z art. 101 ​§ 4 k.r.o., formalne zezwolenie sądu (przepis zwalnia z obowiązku wnioskowania do sądu opiekuńczego, a w szczególnych przypadkach wynikających z art. 640(1) k.p.c. – także do sądu spadku) nie jest wymagane, jeśli łącznie spełnione są cztery warunki:

●      dziecko dziedziczy dlatego, że rodzic wcześniej odrzucił spadek, a nie z innego powodu, np. z testamentu;

●      rodzic odrzucający spadek w imieniu dziecka ma władzę rodzicielską w tym zakresie;

●      oboje rodzice są zgodni – działają wspólnie albo jeden z nich wyraża zgodę na działanie drugiego;

●      inni zstępni rodziców tego dziecka, w tym pełnoletnie rodzeństwo, również odrzucają spadek (o ile tacy inni zstępni oczywiście w ogóle istnieją). Biorąc pod uwagę, że ustawa precyzuje tę kwestię jako „innych zstępnych rodziców dziecka”, w rodzinach patchworkowych należy bezwzględnie i dokładnie sprawdzać konkretną, indywidualną konfigurację relacji rodzinnych.

Dopiero gdy te warunki są spełnione, można przyjąć, że wniosek do sądu o zgodę na odrzucenie spadku nie będzie konieczny. Wtedy rodzic może przejść bezpośrednio do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka – przed sądem albo u notariusza. Jeśli choć jeden z warunków nie jest spełniony, zasada ogólna wraca w pełni: trzeba uzyskać zezwolenie sądu.

Procedura krok po kroku

Krok 1. Ustalenie, czy dziecko w ogóle jest powołane do dziedziczenia

Przed podjęciem dalszych działań należy ustalić, czy dziecko rzeczywiście stało się potencjalnym spadkobiercą. Dzieje się to najczęściej wtedy, gdy rodzic albo drugi rodzic odrzucił spadek. Jeśli rodzic przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a nie go odrzucił, dziecko co do zasady nie wchodzi do kręgu spadkobierców w jego miejscu z tego powodu – choć zawsze trzeba sprawdzić, czy nie zostało powołane do spadku na innej podstawie, np. w testamencie.

Krok 2. Ustalenie daty, od której biegnie termin

Termin na złożenie oświadczenia spadkowego wynosi sześć miesięcy. Zgodnie z art. 1015 ​§ 1 k.c., termin ten biegnie od dnia, w którym dany spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku dziecka, biegnie on od momentu, w którym przedstawiciel ustawowy małoletniego, najczęściej rodzic, dowiedział się o tytule powołania dziecka do spadku. Dzieje się tak co do zasady, chociaż należy pamiętać, że w relacjach z małoletnim rodzice mogą czasem dysponować różną wiedzą lub być w ostrym konflikcie dotyczącym reprezentacji. W typowej sytuacji będzie to jednak po prostu moment, w którym rodzic, po własnym odrzuceniu spadku, uzyskał świadomość, że w jego miejsce do dziedziczenia wchodzi małoletnie dziecko.

Od nowelizacji obowiązują dwa istotne zabezpieczenia terminu:

●      do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia, zgodnie z art. 1015 ​§ 1(1) k.c.;

●      jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o to zezwolenie, zgodnie z art. 1015 ​§ 1(2) k.c.. Należy przy tym mieć na uwadze ważne zastrzeżenie: działanie tego zawieszenia zakłada, że ustawowy termin jeszcze w ogóle nie upłynął przed podjęciem omawianej czynności. Ponadto, po całkowitym zakończeniu postępowania o udzielenie zezwolenia, wstrzymany wcześniej termin nie zaczyna się liczyć od nowa, lecz po prostu biegnie dalej.

To fundamentalna zmiana względem starszego stanu prawnego. Starsze poradniki często sugerowały, że cała procedura: wniosek, postępowanie sądowe i samo oświadczenie – musi zmieścić się w sześciu miesiącach. Obecnie przepisy chronią ten termin znacznie mocniej.

Krok 3. Sprawdzenie, czy potrzebna jest zgoda sądu

Na tym etapie należy wrócić do czterech warunków z art. 101 ​§ 4 k.r.o. opisanych wyżej. Jeśli wszystkie są spełnione, można przejść do kroku 5. Jeśli nie, najpierw konieczne jest uzyskanie zezwolenia sądu.

Krok 4. Złożenie wniosku do właściwego sądu, jeśli potrzebna jest zgoda sądu

Który sąd jest właściwy?

Właściwość sądu zależy od tego, czy toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Jeśli takie postępowanie się nie toczy, wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Jeśli jednak postępowanie spadkowe polegające na stwierdzeniu nabycia spadku już się toczy, właściwy jest tu sąd spadku. Należy przy tym wskazać, że art. 640(1) k.p.c. jest ściśle powiązany ze stwierdzeniem nabycia spadku i nie obejmuje każdego dowolnego postępowania spadkowego. Zgodnie z art. 628 k.p.c., sąd spadku ustala się według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (co jest ujęciem bardziej rygorystycznym niż luźne stwierdzenie, że to miejsce, gdzie „ostatnio mieszkał”). Jeżeli wniosek został złożony do sądu rodzinnego, a następnie okaże się, że sprawa spadkowa jest już w toku, wniosek powinien zostać przekazany do właściwego sądu spadku.

To jeden z najczęstszych praktycznych błędów: kierowanie wniosku zawsze do wydziału rodzinnego, bez sprawdzenia, czy sprawa spadkowa nie jest już w toku.

Co zawrzeć we wniosku? Wniosek powinien zawierać:

●      oznaczenie wnioskodawcy i dziecka;

●      opis sytuacji rodzinnej i podstawy powołania dziecka do spadku;

●      uzasadnienie, że odrzucenie leży w interesie dziecka, poparte dokumentami;

●      wskazanie spadkodawcy i daty śmierci;

●      wniosek o udzielenie zezwolenia na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.

Jakie dokumenty warto dołączyć? Do wniosku warto dołączyć:

●      odpis aktu zgonu spadkodawcy;

●      odpis aktu urodzenia dziecka;

●      potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica;

●      dokumenty wykazujące zadłużenie spadku: pisma od wierzycieli, wezwania do zapłaty, informacje o kredytach, nakazy zapłaty, tytuły egzekucyjne, korespondencję bankową.

Sąd ocenia, czy odrzucenie leży w interesie dziecka. Samo przekonanie rodzica, że „na pewno były długi”, nie wystarczy – sąd oczekuje konkretnych informacji i dowodów. Im lepiej udokumentowane jest nadmierne zadłużenie albo brak realnych aktywów, tym szybciej sąd może ocenić sprawę. Opłata od wniosku wynosi co do zasady 100 zł. Złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia opiera się tu w głównej mierze na art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, regulującym sprawy z zakresu postępowania nieprocesowego. Czas trwania postępowania zależy od sądu i stopnia skomplikowania sprawy. W tym czasie bieg terminu do złożenia oświadczenia jest zawieszony, dlatego oczekiwanie na decyzję sądu nie powinno samo w sobie prowadzić do upływu terminu.

Krok 5. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu, jeśli było potrzebne, albo gdy wyjątek z art. 101 ​§ 4 k.r.o. zadziałał, bezpośrednio po ustaleniu, że sprawa mieści się w uproszczonym trybie, można złożyć oświadczenie.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się na podstawie powiązanych wymogów z art. 1018 ​§ 3 k.c. oraz art. 640 ​§ 1 k.p.c.:

●      przed notariuszem – ustnie do protokołu albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym;

●      przed sądem rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu osoby składającej to oświadczenie (na co wprost wskazuje w swym brzmieniu przywołany artykuł K.p.c.).

Obie drogi są równorzędne prawnie. Notariusz bywa szybszy, ponieważ nie wymaga oczekiwania na termin posiedzenia. Sądowa ścieżka ma przewidywalną opłatę stałą, natomiast u notariusza trzeba uwzględnić taksę, VAT oraz koszt wypisów.

Po nowelizacji rodzic składający oświadczenie za dziecko składa jednocześnie dodatkowe oświadczenia dotyczące zakresu władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica, faktu wcześniejszego odrzucenia przez siebie spadku oraz odrzucenia spadku przez innych zstępnych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie. Istnieje od tego pewien wyjątek: zgodnie z art. 641 ​§ 3(1) k.p.c., rodzic jest obciążony obowiązkiem składania owych dodatkowych oświadczeń, chyba że przed złożeniem samej deklaracji o odrzuceniu spadku, kompetentny sąd zdążył już wydać postanowienie i zezwolić na dokonanie tej czynności. Aktualne formularze przewidują te zapewnienia wprost. Stare wzory krążące w internecie mogą nie uwzględniać tych wymogów.

Jedno oświadczenie może obejmować więcej niż jedno dziecko. To uproszczenie szczególnie przydatne, gdy kilkoro rodzeństwa wchodzi jednocześnie do dziedziczenia.

Co zrobić, gdy termin niemal minął?

W takiej sytuacji konieczne jest niezwłoczne działanie. Jeżeli zgoda sądu nie jest potrzebna, przed upływem terminu należy złożyć wniosek do sądu o odebranie oświadczenia albo dokonać czynności u notariusza. Zgodnie z aktualnym art. 1015 ​§ 1(1) k.c. do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli sprawa wymaga zgody sądu, należy złożyć wniosek o zezwolenie. Od tego momentu bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania. W piśmie warto wyraźnie wskazać datę, od której liczony jest termin, oraz wnieść o pilne rozpoznanie sprawy z uwagi na upływający termin prawa materialnego.

Co jeśli rodzic przegapi termin?

Jeżeli termin minie i nie zostanie złożone skuteczne oświadczenie, dziecko co do zasady przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza. To nie jest tak niebezpieczne jak dawne proste przyjęcie spadku, ale nadal może oznaczać wejście dziecka w sprawę spadkową. W pewnych sytuacjach można rozważyć uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, na przykład z powodu błędu albo groźby. To jednak odrębna droga sądowa, która wymaga spełnienia określonych przesłanek. Nie można zakładać, że każdy przegapiony termin da się łatwo naprawić.

Kilkoro małoletnich dzieci – co wtedy?

Każde dziecko jest odrębnym spadkobiercą i odrębnie nabywa albo odrzuca spadek. Niemniej jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego dziecka. W praktyce oznacza to, że składając oświadczenie za dwoje lub troje małoletnich, nie trzeba inicjować odrębnych czynności dla każdego z nich z osobna. Jeśli jedno dziecko jest pełnoletnie, a drugie małoletnie, pełnoletnie składa oświadczenie samodzielnie. Jednocześnie pełnoletnie rodzeństwo zalicza się do „innych zstępnych rodziców” w rozumieniu art. 101 ​§ 4 k.r.o. i jego odrzucenie albo brak odrzucenia wpływa na to, czy możliwe jest skorzystanie z uproszczonego trybu dla dziecka małoletniego.

Czy zgodę muszą wyrazić oboje rodzice?

W typowej sytuacji oboje rodzice mają władzę rodzicielską i wspólnie decydują o istotnych sprawach dziecka. Odrzucenie spadku jest właśnie taką istotną sprawą. Jeżeli rodzice są zgodni, mogą działać wspólnie albo jeden rodzic może działać za zgodą drugiego. W praktyce notariusz albo sąd może oczekiwać oświadczeń dotyczących władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica oraz okoliczności uzasadniających złożenie oświadczenia bez zgody sądu.

Jeśli drugi rodzic odmawia wyrażenia zgody lub porozumienie z nim nie jest możliwe, nie można skorzystać z wyjątku z art. 101 ​§ 4 k.r.o.. Jeden z jego warunków, czyli zgodne działanie rodziców, nie jest wówczas spełniony. W takim przypadku konieczne jest uzyskanie zezwolenia właściwego sądu: opiekuńczego albo – w sytuacji, gdy na podstawie art. 640(1) k.p.c. toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia majątku – bezpośrednio sądu spadku. Sąd samodzielnie oceni, co leży w interesie dziecka. Jeżeli żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka w danej sytuacji, sąd może ustanowić reprezentanta dziecka – to aktualny termin ustawowy, stosowany zamiast dawnego pojęcia „kurator”. Taka sytuacja może się zdarzyć w szczególnie złożonych konfiguracjach procesowych, choć nie jest regułą.

Ile kosztuje odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Kwestia kosztów uzależniona jest od wybranej ścieżki proceduralnej. Jeżeli potrzebna jest zgoda sądu, opłata od wniosku wynosi co do zasady 100 zł. Jeżeli oświadczenie o odrzuceniu spadku składane jest przed sądem, opłata za odebranie takiego oświadczenia również wynosi 100 zł. U notariusza maksymalna stawka za samo oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wynosi 50 zł, ale do tego dochodzi VAT oraz koszt wypisów. Dlatego nie należy zakładać, że całkowity koszt u notariusza zawsze zamknie się w 50 zł. Jeżeli sprawa obejmuje kilku spadkodawców, kilka osobnych oświadczeń albo dodatkowe dokumenty, koszty mogą wzrosnąć.

Praktyczne podsumowanie

Najpierw trzeba ustalić, czy dziecko rzeczywiście weszło do kręgu spadkobierców i od kiedy biegnie dla niego sześciomiesięczny termin. Następnie należy sprawdzić, czy w konkretnej sprawie można skorzystać z uproszczenia przewidzianego w art. 101 ​§ 4 k.r.o., czy też konieczne będzie wcześniejsze uzyskanie zgody sądu. Dopiero na tej podstawie można bezpiecznie zaplanować dalsze kroki.

W praktyce najwięcej problemów pojawia się nie wtedy, gdy rodzice wiedzą, że spadek jest zadłużony, lecz wtedy, gdy działają zbyt późno, opierają się na nieaktualnych poradnikach albo zakładają, że procedura dla dziecka wygląda dokładnie tak samo jak dla osoby dorosłej. Tymczasem odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga sprawdzenia nie tylko samego zadłużenia, ale też sytuacji rodzinnej, zgody drugiego rodzica, statusu rodzeństwa i tego, czy sprawa spadkowa już się toczy.

Jeżeli sytuacja jest prosta i wszystkie warunki ustawowe są spełnione, sprawę da się przeprowadzić sprawniej niż dawniej. Jeżeli jednak pojawiają się wątpliwości co do terminu, właściwego sądu, zakresu władzy rodzicielskiej, sytuacji pełnoletniego rodzeństwa albo dokumentów potrzebnych do wykazania, że odrzucenie leży w interesie dziecka, warto skonsultować sprawę z radcą prawnym. Na szukajradcy.pl można znaleźć radców prawnych zajmujących się prawem spadkowym i rodzinnym, którzy pomagają ocenić ryzyko i dobrać właściwy tryb działania do konkretnej sytuacji rodziny.

●      Najpierw ustal, czy dziecko rzeczywiście weszło do kręgu spadkobierców.

●      Sprawdź, od kiedy biegnie sześciomiesięczny termin dla dziecka.

●      Zweryfikuj, czy można skorzystać z uproszczenia z art. 101 ​§ 4 k.r.o..

●      Jeżeli zgoda sądu jest potrzebna, złóż wniosek o zezwolenie i dołącz dokumenty potwierdzające zadłużenie spadku.

●      Po uzyskaniu zgody albo przy braku obowiązku jej uzyskania złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku przed sądem albo notariuszem.

●      Nie korzystaj bezrefleksyjnie ze starych wzorów pism po nowelizacji z 15 listopada 2023 r. – część z nich może być nieaktualna.

Najczęstsze pytania rodziców (FAQ)

Czy po nowelizacji z 2023 r. zgoda sądu na odrzucenie spadku za dziecko jest zawsze potrzebna?

Nie. Od 15 listopada 2023 r. przy spełnieniu czterech warunków z art. 101 ​§ 4 k.r.o. zgoda sądu nie jest wymagana. Jeżeli choć jeden warunek nie jest spełniony, trzeba wrócić do trybu ogólnego.

Czy wystarczy, że jeden rodzic pójdzie do notariusza?

Tak, jeśli temu rodzicowi przysługuje władza rodzicielska i drugi rodzic wyraził zgodę, lecz pod warunkiem, że spełnione są równocześnie pozostałe ustawowe wymogi z art. 101 ​§ 4 k.r.o., w tym potwierdzone jest wcześniejsze odrzucenie przez działającego rodzica oraz odpowiednie odrzucenie przez innych zstępnych, jeśli tacy istnieją. Notariusz może oczekiwać dokumentów potwierdzających te okoliczności, dlatego warto przygotować je przed wizytą.

Co jeśli jeden rodzic nie żyje albo nie ma kontaktu z dzieckiem?

Sytuacja zależy od tego, czy żyjący rodzic wykonuje pełnię władzy rodzicielskiej. Jeśli tak, może działać sam. Należy tu z całą mocą podkreślić, że sam fizyczny brak kontaktu nie oznacza jeszcze wcale odebrania komuś władzy rodzicielskiej ani nie zastępuje urzędowej zgody – zawsze trzeba najpierw rzetelnie ustalić, czy dana osoba żyje, czy dalej posiada wyłączną władzę w tym zakresie i czy przystaje na taką czynność. W bardziej skomplikowanych konfiguracjach warto skonsultować sprawę z prawnikiem przed złożeniem jakichkolwiek dokumentów.

Czy jedno oświadczenie może obejmować kilkoro dzieci?

Tak. Przepisy k.p.c. wprost to dopuszczają. Jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego małoletniego dziecka. To znaczące uproszczenie, gdy kilkoro rodzeństwa wchodzi jednocześnie do dziedziczenia.

Co jeśli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku już się toczy?

Zgody nie wydaje wówczas sąd opiekuńczy, czyli sąd rodzinny, lecz na mocy art. 640(1) k.p.c. kompetencje te zyskuje sąd spadku. Warto przy tym zaznaczyć, że reguła przenoszenia decyzyjności wyłącznie dotyczy omawianego postępowania o stwierdzenie nabycia; dla innej sprawy spadkowej ten sam mechanizm mógłby nie mieć zastosowania. Jeżeli wniosek został już złożony do wydziału rodzinnego, powinien zostać przekazany. Warto sprawdzić tę kwestię przed złożeniem wniosku, ponieważ pomyłka może spowodować stratę czasu.

Co robić, gdy termin sześciu miesięcy prawie mija?

Jeżeli zgoda sądu nie jest potrzebna, przed upływem terminu należy złożyć wniosek do sądu o odebranie oświadczenia albo dokonać czynności u notariusza. Jeżeli zgoda sądu jest wymagana, należy jak najszybciej złożyć przed upływem terminu wniosek o zezwolenie (o ile termin rzeczywiście dla nas jeszcze w ogóle biegnie) i wyraźnie wskazać w piśmie upływający czas, wnosząc o pilne rozpoznanie sprawy. Następnie, zaraz po prawomocnym zakończeniu postępowania sadowego o wspomniane zezwolenie, niezbędne będzie złożenie docelowego oświadczenia o odrzuceniu bez absolutnie żadnej zwłoki, bezpiecznie mieszcząc się w części pozostałego terminu.

Czy wniosek można złożyć przez internet?

Cyfryzacja sądów powszechnych jest wdrażana etapami, ale nie oznacza to jeszcze, że każdą taką sprawę można zainicjować jak wniosek do urzędu przez ePUAP. Przed złożeniem dokumentów należy sprawdzić, jaką drogą przyjmuje pisma konkretny sąd. W razie wątpliwości papierowa forma pisma albo wizyta u notariusza pozostają bezpiecznym wyborem.