Osoby poszkodowane zbrodnią handlu ludźmi znajdują się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Odbudowanie zdrowia po niewyobrażalnie trudnych doświadczeniach może trwać latami. W takiej sytuacji dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od sprawcy przestępstwa może zejść na dalszy plan.
Polskie prawo cywilne opiera się na zasadzie, że roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Przedawnione roszczenie nie może być skutecznie dochodzone w sądzie, chyba że nie zostanie podniesiony zarzut przedawnienia, albo sąd uzna, że np. na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego, zarzut nie powinien być uwzględniony. Są to jednak wyjątkowe sytuacje występujące w praktyce niezmiernie rzadko.
Roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie
W polskim prawie cywilnym wyróżniamy dwa podstawowe roszczenia odszkodowawcze:
- odszkodowanie – które jest kwotą pieniężną, wyrównującą szkodę majątkową (w mieniu lub na osobie) poniesioną przez poszkodowanego, oraz
- zadośćuczynienie – które jest kwotą pieniężną, wyrównującą szkodę niemajątkową (krzywdę, kwalifikowaną do szkód na osobie), doznaną przez osobę poszkodowaną.
Roszczenie o zapłatę odszkodowania i roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia to podstawowe roszczenia przysługujące osobom, które zostały pokrzywdzone zbrodnią handlu ludźmi. Cierpienie spowodowane niewyobrażalnie trudnymi doświadczeniami oraz chęć uniknięcia tzw. wtórnej wiktymizacji, a często również poczucie winy i wstydu, powodują, że osoby pokrzywdzone przez wiele lat odkładają proces dochodzenia roszczeń, nie dążąc do naprawienia szkody. Prowadzi to do ryzyka przedawnienia roszczeń o zapłatę świadczeń, które im przysługują.
Prawna definicja handlu ludźmi
Definicja handlu ludźmi została wprowadzona w art. 115 § 22 Kodeksu karnego:
Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:
1) przemocy lub groźby bezprawnej,
2) uprowadzenia,
3) podstępu,
4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,
5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,
6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą- w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy.
Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6.
Przestępstwo handlu ludźmi zostało stypizowane w art. 189a § 1 Kodeksu karnego:
Kto dopuszcza się handlu ludźmi, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20.
Ile wynosi termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych przysługującym ofiarom zbrodni handlu ludźmi?
Handel ludźmi jest kwalifikowany jako zbrodnia, dlatego zastosowanie znajduje art. 442(1) § 2 Kodeksu cywilnego. Roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej zbrodnią lub występkiem przedawniają się z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Termin przedawnienia wynosi 20 lat, a początek jego biegu pokrywa się z dniem popełnienia przestępstwa.
Wyjątek od reguły
W odniesieniu do szkód na osobie (uszczerbek na zdrowiu psychicznym lub fizycznym, rozstrój zdrowia, krzywda), przedawnienie nie może się skończyć wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Ten wyjątek chroni w szczególności poszkodowanych, u których szkoda na osobie ujawniła się po latach (tzw. szkody przyszłe).
Warto zapamiętać:
- osobom poszkodowanym zbrodnią handlu ludźmi przysługują roszczenia o naprawienie szkody majątkowej (odszkodowanie) i niemajątkowej (zadośćuczynienie),
- podstawowy termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody, spowodowanej przestępstwem handlu ludźmi wynosi 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa,
- roszczenie o naprawienie szkody na osobie (uszczerbek na zdrowiu psychicznym lub fizycznym, krzywda) nie może się przedawnić przed upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowana osoba dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
