Testament przekazujący cały majątek nowemu małżonkowi lub partnerowi nie wyklucza roszczenia o zachowek dla dzieci z poprzedniego związku. Sprawdź, jak dochodzić należnych praw.
Testament rozporządzający całym majątkiem na rzecz nowego małżonka lub partnera życiowego spadkodawcy, z pominięciem dzieci z poprzedniego związku, stanowi jedną z częstszych przyczyn sporów o zachowek. Taki testament, co do zasady, jest ważny – nie oznacza to jednak braku podstaw do dochodzenia roszczeń majątkowych przez pominiętych zstępnych.
Swoboda testowania a ochrona najbliższej rodziny
Zasada swobody testowania pozwala spadkodawcy na rozdysponowanie całym majątkiem na rzecz dowolnie wybranej osoby – nowego małżonka, partnera życiowego, a nawet osoby spoza kręgu rodzinnego. Ważność takiego testamentu nie wyklucza jednak uprawnień pominiętych zstępnych, dla których ustawodawca przewidział ochronę w postaci roszczenia o zachowek. Zstępni spadkodawcy zachowują to roszczenie niezależnie od charakteru relacji rodzinnych w ostatnim okresie życia spadkodawcy – z zastrzeżeniem sytuacji skutecznego wydziedziczenia.
Typowy stan faktyczny
W praktyce zawodowej spotykane są sprawy, w których spadkodawca po rozwodzie zakłada nową rodzinę, a relacje z dziećmi z poprzedniego związku ulegają osłabieniu lub całkowitemu zerwaniu. Testament sporządzony w takich okolicznościach przekazuje cały majątek nowemu małżonkowi lub partnerowi. Z punktu widzenia prawa istotny pozostaje jednak wyłącznie fakt pokrewieństwa ze spadkodawcą – zstępnym przysługuje roszczenie o zachowek niezależnie od intensywności utrzymywanych kontaktów, chyba że doszło do skutecznego wydziedziczenia.
Darowizny dokonane na rzecz nowego partnera za życia spadkodawcy
Alternatywnym wariantem tej sytuacji jest przekazanie majątku nowemu partnerowi w formie darowizny jeszcze za życia spadkodawcy, zamiast rozrządzenia testamentowego. Zgodnie z art. 993–995 Kodeksu cywilnego, darowizny dokonane przez spadkodawcę podlegają doliczeniu do substratu zachowku, niezależnie od tego, ile lat upłynęło od ich dokonania (z zastrzeżeniem szczególnych zasad dotyczących darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami). Formalnie „pusty” spadek nie wyklucza zatem roszczenia – w takiej sytuacji dochodzi się go bezpośrednio od osoby obdarowanej.
Wydziedziczenie jako potencjalna linia obrony
Skuteczność powołania się przez zobowiązanego na wydziedziczenie zstępnych zależy od spełnienia przesłanek określonych w art. 1008 Kodeksu cywilnego. Konieczne jest wskazanie w testamencie konkretnej, rzeczywiście zaistniałej przyczyny – uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych, popełnienia przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub rażącej obrazy. Ogólnikowe sformułowania, niepoparte rzeczywistymi okolicznościami, są w praktyce orzeczniczej często skutecznie kwestionowane.
Szacowanie wysokości roszczenia
Wysokość zachowku w tego rodzaju sprawach zależy od liczby osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego oraz od wartości całego majątku, z uwzględnieniem dokonanych darowizn. W praktyce sprawy tego typu dotyczą często kwot rzędu kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych.
Rekomendowany sposób postępowania
- Ustalenie treści testamentu – w tym poprzez zapytanie w Notarialnym Rejestrze Testamentów lub wgląd do akt sprawy spadkowej.
- Weryfikacja, czy w ostatnich latach życia spadkodawca dokonywał darowizn.
- Powstrzymanie się od podpisywania jakichkolwiek ugód lub oświadczeń proponowanych przez drugą stronę bez uprzedniej konsultacji prawnej.
Sprawy tego rodzaju, mimo istotnego ładunku emocjonalnego, należą w praktyce do jednych z częściej skutecznie prowadzonych spraw o zachowek.
📞 Zapraszam do kontaktu – w ramach konsultacji dokonam analizy testamentu oraz historii darowizn i przedstawię ocenę wysokości możliwego do dochodzenia roszczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy rozwód rodziców wpływa na prawo dziecka do zachowku po zmarłym rodzicu? Nie. Rozwód nie wpływa na status dziecka jako zstępnego spadkodawcy uprawnionego do zachowku. Rozwód ma znaczenie wyłącznie dla praw byłego małżonka, który po rozwodzie co do zasady traci status osoby uprawnionej do dziedziczenia i zachowku.
Czy partner życiowy niepozostający w związku małżeńskim może odziedziczyć majątek? Tak, jeżeli spadkodawca sporządził w tym zakresie ważny testament. Partner życiowy nie dziedziczy z ustawy, jednak testament pozwala na przekazanie majątku dowolnie wybranej osobie, również spoza kręgu rodzinnego.
Jaką moc prawną ma oświadczenie o wydziedziczeniu złożone ustnie, za życia spadkodawcy? Oświadczenie takie nie wywołuje skutków prawnych. Skuteczne wydziedziczenie wymaga formy testamentowej wraz ze wskazaniem konkretnej przyczyny przewidzianej w Kodeksie cywilnym.
Od kogo dochodzi się zachowku, jeżeli majątek został przekazany w formie darowizny, a nie w spadku? W sytuacji, gdy spadek jest „pusty” z uwagi na wcześniejsze darowizny, roszczenie o zachowek kieruje się bezpośrednio do osoby obdarowanej.
Czy przed skierowaniem sprawy do sądu warto podjąć próbę ugodową? Podjęcie takiej próby jest rekomendowane, zwłaszcza w celu skrócenia czasu trwania sprawy. W praktyce jednak strona dysponująca już całym majątkiem rzadko decyduje się na dobrowolną zapłatę bez formalnego wezwania popartego przygotowaną argumentacją prawną.
