Śmierć dłużnika nie stanowi przeszkody do dochodzenia przez wierzyciela powstałego zadłużenia. W obowiązującym stanie prawnym, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli w momencie śmierci spadkodawcy. Spadek, to nie tylko majątek, czyli aktywa takie jak nieruchomości, pieniądze czy samochody. Spadek to także długi spadkowe i obowiązki majątkowe zmarłego (pasywa). Tym samym istnieje możliwość wyegzekwowania należności od spadkobierców zmarłego.
Co należy zrobić, gdy dłużnik zmarł?
W pierwszej kolejności warto wspomnieć, że w Polsce prowadzony jest w wersji elektronicznej Rejestr Spadkowy. Mając podstawowe informacje o zmarłym istnieje możliwość sprawdzenia w tym rejestrze czy w ostatnich latach przeprowadzone zostało postępowanie spadkowe bądź zarejestrowano akt poświadczenia dziedziczenia.
Ponadto wierzyciel może zwrócić się do Sądu (właściwego ze względu na miejsce pobytu zmarłego, a jeżeli miejsca zamieszkania nie można w Polce ustalić, do sądu miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część, w ostateczności do Sądu Rejonowego dla Miasta St. Warszawy) z zapytaniem czy:
- zarejestrowano oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
- nie toczyło się bądź nie toczy się postępowanie spadkowe po zmarłym dłużniku.
W przypadku, gdy:
- sprawa jest w toku – istnieje możliwość wstąpienia do niej wierzyciela w charakterze uczestnika, pozwala to wierzycielowi na stałe monitorowanie przebiegu sprawy i podejmowanie działań mających na celu jej sprawne zakończenie,
- postępowanie zakończono – wierzyciel może wystąpić do Sądu z wnioskiem o uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ze stwierdzoną prawomocnością, uiszczając przy tym stosowną opłatę; postanowienie Sądu jest dokumentem potwierdzającym osobę przejmującą także długi spadkowe,
- dotychczas nie przeprowadzono postępowania spadkowego – wierzyciel, pomimo tego, iż co do zasady jest osobą obcą dla zmarłego, ma możliwość zainicjowania postępowania spadkowego.
Należy jednak pamiętać, że niezależnie od tego, na jakim etapie jest sprawa, wierzyciel w pierwszym piśmie procesowym zobowiązany jest do wykazania interesu w uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, wynikającego z faktu istnienia długu zmarłego wobec jego osoby.
Jak napisać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien czynić zadość wymaganiom dotyczącym pozwu, z tym zastrzeżeniem, że zamiast powoda i pozwanego występuje wnioskodawca oraz zainteresowani w sprawie. W takowym wniosku należy wskazać dane osobowe i adresowe stron, nie zapominając przy tym o numerze (np. PESEL, KRS, NIP) identyfikującym dany podmiot. Nadto, elementem koniecznym jest dokładne określenie żądania, jak również powołanie okoliczności, które je uzasadniają. Pismo podlega opłacie w wysokości 105,00 zł (opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku – 100,00 zł wraz z opłatą za wpis do Rejestru Spadkowego – 5,00 zł).
Co zrobić, gdy spadkobiercy nie są znani?
Sąd w tego rodzaju postępowaniach nie jest związanym ustalonym przez wnioskodawcę kręgiem potencjalnych spadkobierców zmarłego. Dysponuje on bowiem możliwością ustalenia w stosownych rejestrach kręgu osób, które mogą zostać wezwane do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku w charakterze uczestnika. Możliwe jest także poszukiwanie kręgu spadkobierców poprzez ogłoszenie. Mimo działania z urzędu przez sąd, dobrą praktyką zawodowego pełnomocnika w tego typu sprawach jest również wskazywanie możliwych sposobów ustalenia spadkobierców i danych tych osób, w tym ich adresów.
Kiedy może nastąpić stwierdzenie nabycia spadku?
Stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Wymóg upływu sześciu miesięcy nie stoi jednak na przeszkodzie zainicjowaniu postępowania spadkowego.
Decydując o chwili wszczęcia postępowania spadkowego dotyczącego zmarłego dłużnika wierzyciel powinien mieć na uwadze kwestię związaną z przedawnieniem długu, bowiem co do zasady termin na dochodzenie spłaty powstałych na rzecz wierzyciela należności upływa w terminie trzech bądź sześciu lat od daty ich powstania. Termin ten nie ulega przedłużeniu wskutek śmierci dłużnika, dlatego też nie należy zwlekać z działaniami mającymi na celu ustalenie osób spadkobierców, zaś w sytuacji zbliżającego się terminu przedawnienia roszczenia należy podjąć działania nakierowane na zawieszenie biegu przedawnienia, takie jak np. zawezwanie do próby ugodowej.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i co dalej?
Dalsze kroki zależne są od tego, na jakim etapie dochodzenia zapłaty dłużnik zmarł.
W przypadku, gdy:
- Wierzyciel nie wystąpił z pozwem o zapłatę: w takiej sytuacji, zamiast dłużnika stroną pozwaną będą spadkobiercy zmarłego.
- Śmierć dłużnika w toku postępowania sądowego: postępowanie ulegnie zawieszeniu do czasu wskazania następców prawnych dłużnika bądź ewentualnego ustanowienia kuratora spadku. Po ustaleniu spadkobierców, postępowanie należy podjąć z ich udziałem. Obowiązuje maksymalnie 5 letni termin na podjęcie postępowania.
- Śmierć dłużnika po wydaniu orzeczenia sądowego, ale przed złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji: jeżeli wierzyciel nie ma wiedzy, że dłużnik zmarł i wystąpi on do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji, postępowanie zostanie umorzone. W takim przypadku zasadnym będzie wystąpienie do Sądu z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu przeciwko spadkobiercom. W treści takiego pisma należy wskazać spadkobierców dłużnika, stąd uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu o nabycia spadku jest niezbędne.
- Śmierć dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego: Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie, które podejmuje się z udziałem spadkobierców zmarłego. Ale np. jeżeli dotyczy ono praw i obowiązków wynikających z działalności gospodarczej, postępowanie można podjąć z udziałem zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny został ustanowiony.
Podsumowując: śmierć dłużnika nie oznacza niemożności zaspokojenia długów zmarłego. Każda sprawa wymaga jednak indywidulanej oceny i ustalenia właściwych dla niej działań.
