Odsetki za opóźnienie w płatności faktury – ile może żądać przedsiębiorca?
Nieterminowe płatności faktur to jeden z najczęstszych problemów w obrocie gospodarczym. Wielu przedsiębiorców skupia się wyłącznie na odzyskaniu należności głównej, zapominając, że przepisy prawa pozwalają domagać się również odsetek za opóźnienie, a w niektórych przypadkach także dodatkowej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności.
W praktyce oznacza to, że dłużnik, który nie zapłacił faktury w terminie, może być zobowiązany do zapłaty znacznie wyższej kwoty niż wynikało to pierwotnie z faktury.
Kiedy powstaje prawo do odsetek?
Prawo do odsetek powstaje z chwilą, gdy dłużnik nie spełni świadczenia pieniężnego w terminie.
Zgodnie z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia nawet wtedy, gdy nie poniósł żadnej szkody, a opóźnienie nastąpiło z przyczyn niezależnych od dłużnika.
Kluczowe znaczenie ma więc moment wymagalności roszczenia.
Roszczenie staje się wymagalne:
- w dniu następującym po upływie terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze,
- po upływie terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty – jeżeli wcześniej nie określono konkretnej daty zapłaty.
Od następnego dnia po upływie terminu płatności wierzyciel może naliczać odsetki aż do dnia zapłaty.
Jakie odsetki można naliczać za niezapłaconą fakturę?
W polskim prawie funkcjonuje kilka rodzajów odsetek. W praktyce przy niezapłaconych fakturach najczęściej stosuje się dwa z nich.
Odsetki ustawowe za opóźnienie
Stosuje się je w sytuacji, gdy strony nie określiły w umowie wysokości odsetek.
Ich wysokość wynosi:
stopa referencyjna NBP + 5,5 punktów procentowych
Oznacza to, że ich poziom zmienia się wraz ze zmianą stóp procentowych ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski.
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych
W relacjach między przedsiębiorcami zastosowanie mają szczególne przepisy wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
W takim przypadku wierzyciel może żądać wyższych odsetek, które wynoszą:
- stopa referencyjna NBP + 10 punktów procentowych – w relacjach między przedsiębiorcami,
- stopa referencyjna NBP + 8 punktów procentowych – gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym.
Co istotne, odsetki te przysługują z mocy prawa, nawet jeżeli strony nie zawarły w umowie żadnego postanowienia dotyczącego odsetek.
Czy można ustalić inne odsetki w umowie?
Strony mogą w umowie ustalić własną wysokość odsetek za opóźnienie. Trzeba jednak pamiętać, że nie mogą one przekraczać tzw. odsetek maksymalnych, które wynoszą dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie.
Jeżeli strony ustalą wyższe oprocentowanie, zastosowanie znajdzie właśnie limit odsetek maksymalnych.
Rekompensata za koszty odzyskiwania należności
W przypadku transakcji handlowych wierzyciel może żądać także ryczałtowej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności.
Jej wysokość zależy od wartości należności:
- 40 euro – gdy należność nie przekracza 5 000 zł,
- 70 euro – gdy wynosi od 5 000 zł do 50 000 zł,
- 100 euro – gdy przekracza 50 000 zł.
Rekompensata przysługuje automatycznie z chwilą powstania opóźnienia i nie wymaga wykazywania rzeczywistych kosztów windykacji.
Jak obliczyć wysokość odsetek?
Do obliczenia należnych odsetek potrzebne są trzy elementy:
- kwota zaległości,
- liczba dni opóźnienia,
- stawka odsetek w skali roku.
Najczęściej stosowany wzór wygląda następująco:
kwota należności × stawka odsetek × liczba dni opóźnienia ÷ 365
Przykład
Przedsiębiorca wystawił fakturę na kwotę 4 000 zł z terminem płatności do 30 listopada. Kontrahent nie zapłacił w terminie.
Po 14 dniach opóźnienia wierzyciel może naliczyć odsetki:
4 000 zł × 15,75% × 14 ÷ 365 = 24,16 zł
Do tej kwoty można dodatkowo doliczyć 40 euro rekompensaty za koszty odzyskiwania należności.
Najczęstsze błędy przy naliczaniu odsetek
W praktyce przedsiębiorcy często popełniają kilka typowych błędów, takich jak:
- błędne określenie daty wymagalności należności,
- zastosowanie niewłaściwej stawki odsetek,
- nieuwzględnienie zmian stopy referencyjnej NBP,
- rezygnacja z dochodzenia odsetek mimo przysługującego prawa.
Tymczasem odsetki nie są „karą” dla kontrahenta, lecz rekompensatą za brak dostępu do należnych środków finansowych.
Jak dochodzić odsetek od niezapłaconej faktury?
Najczęściej procedura wygląda następująco:
- wysłanie wezwania do zapłaty wraz z naliczonymi odsetkami,
- doliczenie rekompensaty za koszty odzyskiwania należności,
- skierowanie sprawy do sądu w przypadku dalszego braku płatności.
W praktyce każda sprawa dotycząca niezapłaconych faktur może wyglądać nieco inaczej – znaczenie mają postanowienia umowy, terminy płatności oraz charakter relacji między stronami.
W wielu przypadkach już na etapie przedsądowym możliwe jest skuteczne dochodzenie należności wraz z odsetkami i dodatkowymi roszczeniami przewidzianymi w przepisach.
Jeżeli mają Państwo problem z odzyskaniem zapłaty za wystawioną fakturę lub potrzebują oceny możliwości dochodzenia należności – warto skonsultować sytuację z radcą prawnym.
