Od 5 marca 2026 r. nastąpiły istotne zmiany w strukturze prawnej regulującej pobyt obywateli Ukrainy w Polsce. Choć wiele dotychczasowych przepisów specjalnych przestało obowiązywać, kluczowe rozwiązania zostały przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
1. Legalność pobytu i ochrona czasowa
Zgodnie z decyzją Rady Unii Europejskiej, ochrona czasowa dla osób uciekających przed konfliktem zbrojnym została przedłużona. Ochrona czasowa obowiązuje do 4 marca 2027 r.
Jeżeli ostatni dzień legalnego pobytu obywatela Ukrainy przypadał w okresie od 24 lutego 2022 r., zostaje on z mocy prawa przedłużony do 4 marca 2027 r. Przedłużeniu ulega również ważność dokumentów pobytowych, na podstawie których cudzoziemiec legalnie przebywał w Polsce od dnia wybuchu konfliktu.
2. Status UKR i numer PESEL
Osobom korzystającym z ochrony czasowej (zarówno obywatelom Ukrainy, jak i uprawnionym obywatelom innych państw) nadawany jest PESEL ze statusem UKR. Wniosek o nadanie numeru PESEL UKR należy złożyć w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy RP.
Kiedy ochrona czasowa wygasa?
Utrata statusu i wynikających z niego przywilejów następuje między innymi w sytuacjach, gdy cudzoziemiec:
· Nie złoży wniosku o PESEL w ustawowym terminie.
· Opuści terytorium Polski na okres powyżej 30 dni.
· Uzyska inny tytuł pobytowy (np. zezwolenie na pobyt czasowy, stały lub rezydenta długoterminowego UE).
· Otrzyma ochronę czasową w innym państwie członkowskim UE.
3. Zasady podejmowania i kontynuowania pracy
Obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową mogą pracować w Polsce bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę. Podmiot zatrudniający musi powiadomić właściwy Powiatowy Urząd Pracy (PUP) o powierzeniu pracy w ciągu 7 dni od jej rozpoczęcia. Powiadomienia złożone przed 5 marca 2026 r. zachowują swoją ważność. Pracownicy mogą kontynuować pracę na ich podstawie bez dodatkowych formalności.
Terminy graniczne:
· Osoby pod ochroną czasową mogą pracować na podstawie powiadomienia do 4 marca 2027 r.
· Obywatele Ukrainy nieobjęci ochroną czasową (przebywający na innej podstawie) mogą pracować na podstawie powiadomienia PUP aż do 4 marca 2029 r.
4. Prowadzenie działalności gospodarczej
Obywatele Ukrainy, którzy rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce przed 5 marca 2026 r., mogą ją kontynuować bez przeszkód. Prawo to przysługuje im tak długo, jak długo ich pobyt na terytorium RP pozostaje legalny.
