Każda praca licencjacka, inżynierska i magisterska musi zostać sprawdzona w Jednolitym Systemie Antyplagiatowym (JSA) przed egzaminem dyplomowym. Od kiedy systemy zaczęły wskazywać także prawdopodobieństwo użycia sztucznej inteligencji, coraz częściej zgłaszają się do mnie studenci, którzy pisali pracę samodzielnie, a raport pokazał wysoki „wskaźnik AI”. Taki wynik co do zasady nie przesądza o niczym i nie oznacza automatycznie plagiatu.
Raport to narzędzie, a nie decyzja. Wynik JSA ma pomóc promotorowi w ocenie samodzielności pracy. To promotor, a następnie organy uczelni, oceniają, czy doszło do naruszenia. Moduły wykrywające tekst generowany przez AI opierają się na statystyce i mogą się mylić, szczególnie przy tekstach naukowych pisanych formalnym, schematycznym językiem.
Co warto zrobić od razu?
- Poproś o wgląd w raport i dowiedz się, które fragmenty zostały wskazane.
- Sprawdź regulamin studiów i zasady korzystania z AI na swojej uczelni. Wiele uczelni dopuszcza AI w określonym zakresie, np. po uzgodnieniu z promotorem, ale wymaga ujawnienia, jak z niej korzystano.
- Zbierz dowody samodzielnej pracy: historię wersji dokumentu, notatki, szkice, konspekt, korespondencję z promotorem, wykaz przeczytanych źródeł.
- Przygotuj pisemne wyjaśnienie i porozmawiaj z promotorem. Rzeczowe wyjaśnienie wsparte dowodami często pozwala zakończyć sprawę na tym etapie.
- Jeśli korzystałeś z AI, np. do korekty językowej czy porządkowania bibliografii, powiedz o tym otwarcie i wskaż, w jakim zakresie. Ukrywanie tego zwykle szkodzi bardziej niż samo użycie narzędzia.
Co, jeśli sprawa trafi dalej? Gdy uczelnia podejrzewa przypisanie sobie autorstwa, może wszcząć postępowanie wyjaśniające lub dyscyplinarne. Student ma w nim swoje prawa: do zapoznania się z aktami, składania wyjaśnień i wniosków dowodowych oraz do obrońcy. Samo wskazanie systemu nie powinno być jedynym dowodem winy. Jeśli uczelnia wyda decyzję, np. o skreśleniu z listy studentów, przysługuje od niej środek odwoławczy w terminie wskazanym w pouczeniu, a później ewentualnie skarga do sądu administracyjnego.
Pilnuj terminów i nie składaj pochopnych oświadczeń, zanim przeanalizujesz sytuację. Im wcześniej zadbasz o dowody i rzeczowe wyjaśnienia, tym większa szansa na szybkie wyjaśnienie sprawy. Jeżeli sprawa przybiera formalny obrót, warto skonsultować ją z radcą prawnym, który zna procedury obowiązujące na uczelniach.
